شرح و تفسیر چهل خطبه نهج البلاغة - ایزدی، عباس - الصفحة ١٨٨ - خوددارى از مشتبهات

را به عهده مى‌گيرم. به راستى كسى كه سرگذشت‌ها و شكست‌ها و پيروزى‌هاى گذشتگان براى او روشن شد و از عقوبت‌ها و عذاب‌هايى كه بر امتهاى پيشين وارد شده است پند گرفت، اين پند و عبرت، او را پرهيزكار مى‌كند و حالت تقوى و خويشتندارى پيدا مى‌كند و اين روحيه سبب مى‌شود از فرو رفتن در شبهات يعنى امورى كه حلال و حرام و حقّ و باطلش معلوم نيست، خوددارى كند.

خوددارى از مشتبهات

دربارۀ اجتناب از مشتبهات روايات زيادى از ائمۀ معصومين عليهم السلام وارد شده است از جمله عُمَرِ بن حنظه از امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند: «انّما الامور ثلاثة: اَمْرٌ بين رُشْدُه فيُتبّع و امرٌ بينٌ غيّه فيُجْتَنَبُ و امرٌ مشكل يُرَدُّ علمه الى اللّه سبحانه، قال رسول اللّه عليه السلام حلال بيّنٌ و حرام بيّنٌ و شبهاتٌ بين ذلك فمن تَرَكَ الشّبهات نجا مِنَ المحرّمات و مَن اَخَذَ بِالشّبهات اِرتَكَب المحرّمات و هَلَك مِن حَيثُ لا يَعلمُ ثمّ قال فى آخر الحديث: فَاِنَّ الوقوفَ عِند الشّبهات خيرٌ من الاقتحام فى الهلكات»[١]

امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: (كارها سه دسته است. كارى كه صحيح بودن آن روشن است، پس پيروى مى‌شود و كارى كه گمراه بودن آن روشن است، پس اجتناب مى‌شود. و امرى كه مشكل است و حق و باطلش معلوم نيست كه علمش به خدا برگشت داده مى‌شود. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمودند: بعضى چيزها حلالِ روشن است، و بعضى حرامِ روشن و بعضى چيزها مشتبه است بين حلال و حرام، پس كسى كه شبهات را ترك كند از محرّمات نجات پيدا مى‌كند و كسى كه شبهات را بگيرد مرتكب محرّمات مى‌شود و از جايى كه نمى‌داند هلاك مى‌گردد پس در نهايت فرمودند به درستى كه توقف در نزد شبهات بهتر است از فرو رفتن در هلاكت‌ها).

[١]. وسايل الشيعه، ج ١٨، ص ١١٤، باب ١٢، صفات قاضى.