مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٧ - نقش تضاد در ترکیب

و کامل علی الاطلاق شده است و گاهی به نوبت خود دلیل بر عموم و نفوذ کامل مشیت بالغه الهیه قرار گرفته است، گاهی منشأ دوگانه بینی شده و گاهی از کمال وحدانیت و جامعیت صفات حکایت کرده است.

قرآن کریم که بزرگترین منبع الهام است و در تکوین عقاید دانشمندان و فلاسفه اسلامی سهم بسزایی دارد، همواره از اختلاف و تضادها به عنوان «آیات» الهی یاد کرده است:

مالکم لا ترجون للّه وقارا، و قد خلقکم اطوارا [١].

چرا عظمت الهی را در نظر نمیگیرید و حال آنکه شما را در «طور» های مختلف آفرید.

کلمه «اطوار» در اینجا به دو نحو تفسیر شده است: یکی به معنی مراحل، یعنی شما را مرحله به مرحله آفرید؛ دیگر به معنی متفاوت و مختلف، یعنی شما را گوناگون و نه بر یک منوال آفرید.

و من ایاته خلق السّموات و الارض و اختلاف السنتکم و الوانکم [٢].

از جمله نشانههای الهی آفرینش آسمانها و زمین و گونهگون بودن زبانها و رنگهای شماست.

و مخصوصاً از به وجود آمدن ضدی از ضد خودش فراوان یاد کرده است و آنها را «آیات» الهی و نشانهای از تدبیر و تسخیر خداوندی معرفی میکند:

تولج اللّیل فی النّهار و تولج النّهار فی اللّیل و تخرج الحی من المیت و تخرج المیت من الحی [٣].

شب را در روز فرو میبری و روز را در شب، زنده را از مرده بیرون میآوری و مرده را از زنده.

در نهج البلاغه با مسئله جمع میان اضداد به عنوان یکی از مسائل توحید زیاد برمیخوریم، از آن جمله در خطبه ١٨٤: