بود که رابطه علوم نظری با علوم عملی چه رابطهای است، چون علوم نظری با علوم عملی ارتباط دارند، بیگانه نیستند، به اصطلاح امروز علوم نظری جهانبینی است و علوم عملی ایدئولوژی، مثل منطق دیالکتیک و فلسفه مادی مارکسیستها که جهانبینی آنهاست و ایدئولوژی آنها بر اساس این جهانبینی است. حالا چطور از مقدماتی که سنخشان سنخ حقیقت است میتوانیم نتیجهای بگیریم که سنخ آن از سنخ انشاء است، [بحث دیگری است]. در مقدمات اگر اخبار باشد، نتیجه هم اخبار باشد اشکالی نیست، مثلًا میگوییم: «الف مساوی ب است و ب مساوی ج، پس الف مساوی ج است». اما در اینجا به این صورت در میآید: «الف مساوی ب است و ب مساوی ج، پس باید چنین باشد». چطور میشود از مقدمات اخباری نتیجهای بگیریم که انشاء باشد؟ آیا چنین قیاسی داریم که مقدمات آن قیاس، خبر باشد و نتیجهاش انشاء؟ نمیخواهیم بگوییم نیست، اگر هست تحلیلش چیست؟ خلاصه، مقصود این است که این مسأله در اروپا به شدت مطرح است. از اینجا راسل و امثال راسل این نتیجه را میگیرند که اصلا اصول اخلاقی جاودان معنی ندارد.

[به هر حال] برتراند راسل از کسانی است که در فلسفه تحلیل منطقی خود به همین نتیجه که آقای طباطبائی رسیدهاند رسیده است. وی در کتاب تاریخ فلسفه ضمن تشریح نظریه افلاطون درباره عدالت و اعتراض معروف تراسیماخوس که به افلاطون میگوید «عدالت جز منافع اقویا نیست» میگوید: این نظر، مسأله اساسی اخلاق است و سیاست را دربر دارد و آن این است که آیا برای تمیز دادن خوب از بد، معیاری جز آنچه که به کار برنده این کلمات میخواهد، وجود دارد؟ اگر چنین معیاری وجود نداشته باشد بسیاری از نتایجی که تراسیماخوس گرفته است اجتناب ناپذیر است، اما چگونه میتوان گفت چنین معیاری وجود دارد؟

و باز در جای دیگر میگوید: اختلاف میان افلاطون و تراسیماخوس حائز اهمیت بسیار است. افلاطون میپندارد که میتواند اثبات کند که جمهوری مطلوب وی خوب است. یک نفر دمکرات که به عینیت اخلاق معتقد باشد ممکن است بپندارد میتواند اثبات کند که جمهوری افلاطون بد است. اما کسی که موافق تراسیماخوس باشد خواهد گفت بحث بر سر اثبات یا رد نیست و اصلا قابل اثبات ورد نیست، بحث فقط بر سر این است که شما دوست دارید یا نه؟ شما میگویید خوب است، یعنی من این را میپسندم. این مثل مسائل سلیقهای است. یکی فلان خورش را دوست دارد