وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ وَ أَمّٰا إِذٰا مَا ابْتَلاٰهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهٰانَنِ ». خلاصه معنى آنكه:«اما انسان چون پروردگار او امتحان كند او را،و نعمتى به او دهد،از راه جهل و نادانى مى‌گويد:خدا به من اكرام كرده است.و چون امتحان او كند،و روزى او را تنگ گيرد،گويد خدا مرا خوار خواسته است». [١]

كسى به اين غرور مبتلا باشد،بايد اندكى تأمّل كند،و ديده بصيرت بگشايد،و به احوال زمرۀ بار يافتگان بارگاه كبريا از طايفه انبيا و أوليا نظر كند و ببيند كه:

هر كه در اين بزم مقرّب‌تر است جام بلا بيشترش مى‌دهند
و چگونه در دنيا به بلاها و محنتها گرفتار گشته‌اند،و ايّام خود را به رنج و عنا گذرانيده‌اند.

تلخ گرداند زغمها خوى تو تا بگردد چشم بد از روى تو
خلق را با تو بسى بدخو كند تا تو را ناچار رو آن سو كند
و گذران راندگان درگاه عزّت را،چون قارون و فرعون و شدّاد و غير ايشان از كفّار و پادشاهان جبّار را ملاحظه نمايد.و آيات كتاب كريم را بخواند و در آنها تأمّل كند و ببيند كه مى‌فرمايد:

« أَ يَحْسَبُونَ أَنَّمٰا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مٰالٍ وَ بَنِينَ نُسٰارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرٰاتِ بَلْ لاٰ يَشْعُرُونَ ».يعنى:

«آيا گمان مى‌كنند كه آنچه را امداد كرده‌ايم،ايشان را به آن از اموال و اولاد،خيراتى است كه از براى ايشان پيش فرستاده‌ايم،نه چنين است!بلكه ايشان نمى‌فهمند». [٢]

و مى‌فرمايد:« فَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ أَبْوٰابَ كُلِّ شَيْءٍ حَتّٰى إِذٰا فَرِحُوا بِمٰا أُوتُوا أَخَذْنٰاهُمْ بَغْتَةً ».

يعنى:«پس گشوديم بر ايشان درهاى هر نعمتى را،تا چونكه شاد و فرحناك شدند به آنچه به ايشان عطا شده است ناگاه بى‌خبر ايشان را گرفتيم». [٣]

و مى‌فرمايد:« إِنَّمٰا نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدٰادُوا إِثْماً ».يعنى:«اين است و جز اين نيست كه بر ايشان مى‌نماييم از نعمتهاى دنيا تا غافل گردند،و گناه را زياد كنند». [٤]

نوع چهارم:كسانى هستند كه شيطان فريب ايشان را داده،اينكه خداى-تعالى- ارحم الرّاحمين است و گناهان عاصيان در جنب درياهاى رحمت او قدرى ندارد و نااميدى از كرم او مذموم،و رجاى به رحمت او محمود است،ابليس،ايشان را به اين خدعه فريفته،مرتكب انواع معاصى و ظلم مى‌گرداند.و غافل مى‌شوند از اينكه

[١] فجر،(سورۀ ٨٩)آيۀ ١٦-١٥.

[٢] مؤمنون،(سورۀ ٢٣)آيۀ ٥٦-٥٥.

[٣] انعام،(سورۀ ٦)آيۀ ٤٤.

[٤] آل عمران،(سورۀ ٣)آيۀ ١٧٨.