مى‌برد و ايشان را چون خود مى‌داند.و هر معيوب رسوائى،ديگران را مانند خود رسوا و عيبناك مى‌خواهد،عيوب ايشان را در ميان مردم ظاهر مى‌كند تا مردم از فكر او بيرون روند و زبان ايشان از او كوتاه گردد.«و البليّة اذا عمّت طابت»يعنى:«هر بلائى كه عموميت هم مى‌رساند گوارا مى‌شود».

پس بر هر مؤمنى لازم است كه خود را از مواضع تهمت دور دارد تا بندگان خدا گمان بد به او نبرند و به معصيت نيفتند و اين شخص هم در معصيت ايشان شريك باشد، زيرا كه هر كه سبب معصيت ديگرى شود او هم در گناه با او شريك خواهد بود.

و از اين جهت خداوند عالم فرموده:«دشنام مدهيد به كسانى كه غير خدا را مى‌خوانند،كه ايشان هم خدا را دشنام دهند». [١]

و حضرت پيغمبر-صلّى اللّه عليه و آله-فرمود كه:«چگونه مى‌بينيد حال كسى را كه پدر و مادر خود را دشنام مى‌دهد؟عرض كردند كه:آيا كسى پدر و مادر خود را دشنام مى‌دهد؟فرمود:بلى كسى كه پدر و مادر غير را دشنام دهد،آن غير هم پدر و مادر او را دشنام دهد». [٢]

طريقه معالجه بدگمانى به خدا و خلق

و طريق معالجه بدگمانى به خدا و خلق آن است كه:بعد از ملاحظه فساد،-آنچنان كه گذشت-و شرافت ضدّش،(كه گمان نيك باشد)هرگاه گمان بدى از كسى به خاطر تو بگذرد اعتنائى به آن نكنى و دل خود را به آن شخص بد نسازى،و رفتار خود را با او تفاوت ندهى،و تفقّد و اكرام و احترامى كه نسبت به او به عمل مى‌آوردى كم ننمائى.

بلكه بهتر آن است كه:در تعظيم و دوستى او بيفزائى.و در خلوت او را دعا كنى،تا به اين سبب شيطان به غيظ آيد و از خوف زيادتى احترام و دعاى به او،ديگر گمان بد را به خاطر تو نيفكند.

و اگر به خطائى و لغزشى از شخصى برخوردى بايد او را در خلوت نصيحت كنى،نه اينكه ابتدا به غيبت و بدگوئى او نمائى.و بايد از خطا كردن او محزون باشى،همچنان كه از لغزش خود محزون مى‌شوى.و غرض تو از نصيحت او خلاص كردن او از هلاكت باشد.و هر گاه چنين رفتار نمائى از براى تو ثواب حزن بر خطاى او و ثواب نصيحت كردن او و ثواب نجات او هر سه جمع خواهد شد.

[١] انعام،(سوره ٦)،آيه ١٠٨.

[٢] صحيح بخارى،ج ٨،ص ٣.و سنن ترمذى،ج ٨،ص ٩٧(با اندك تفاوتى).