پس همچنان نماز،حقيقتى است مركّبه كه شريعت مقدّسه آن را از امور مختلفه مصوّر كرده و ما را به فعل آن مأمور نموده.و روح آن،نيّت قرب و اخلاص و حضور قلب،و اركان آن،كه تكبيرة الإحرام و ركوع و سجود و قيام باشد به منزلۀ اعضاى رئيسه است كه به ترك آنها نماز فوت مى‌شود.و وجود آن بدون آنها صورت نمى‌بندد.

و ساير اعمال واجبۀ آن،از:فاتحه و سوره و ذكر ركوع و سجود و طمأنينه و تشهّد و غير اين‌ها از واجبات،كه نماز به ترك آنها باطل مى‌شود-از روى عمد نه سهو-به منزلۀ دست و پا و چشم و زبان و آلات تناسل و امثال اين‌هاست كه گاهى انسان به تلف آنها تلف مى‌شود،و گاه نمى‌شود.

و اعمال مستحبّه و آداب مندوبه،از:قنوت و دعاى تكبيرة الافتتاح و تكبيرات زايده از قدر واجب از اذكار،به منزلۀ ابرو و چشم و ريش و مژه و سياهى حدقه و سرخى رخسار و امثال اين‌هاست،كه فوات بعضى از اين‌ها حسن را بر طرف مى‌كند.و فوات بعضى،كمال حسن را.و شخص نمازگزار به برطرف شدن آنها قبيح منظر و كريه صورت مى‌گردد.

و چون اين را دانستى پس اى جان برادر!بدان كه:نماز تو تحفه و هديه‌اى است كه به بارگاه مالك الملوك مى‌برى و به آن،به حضرت او تقرّب مى‌جويى.مانند كنيزى كه كسى به عنوان هديه براى پادشاهى برد كه به واسطۀ آن به سلطان تقرّب جويد.و اين تحفه را امروز به عرض پروردگار مى‌رساند و در روز عرض اكبر آن را به تو ردّ مى‌نمايند.پس ديگر اختيار به دست توست و ببين چه بايدت كرد؟ پس هر كه آن را به نحوى كه خدا مقرّر فرموده است به جا آورد و اعمال واجبه و مندوبۀ آن را به عمل آورد،و شرايط ظاهريّه و باطنيّۀ آن را مراعات نمايد،و اخلاص و حضور قلب را از دست ندهد،مانند كسى است كه:بندۀ جوان صحيح مستوى الخلقۀ زيباروى و عاقل و كامل از براى پادشاهى مى‌برد.و هر كه همين اقتصار بر اعمال ظاهرى آن كند و از توجّه دل و حضور قلب و قربت و اخلاص غافل گردد،مثل كسى است كه:بندۀ كورى يا كرى يا گنگى يا دست بريده‌اى يا پا بريده‌اى يا پيرى يا كريه منظرى را پيشكش كند.

پس اى غافل!آگاه شو و با خود تأمّل كن كه اگر خواهى تحفه به نزد پادشاه برى