دير آمدم و در صف اوّل جا نبود،در صف دوّم ايستادم در نفس خود خجالتى يافتم از اينكه مردم مرا در صف دوّم ملاحظه مى‌كردند.دانستم كه در اين سى سال،ديدن مردم مرا در صف اوّل،باعث اطمينان خاطر من بود.و من به آن شاد بودم و به آن آگاه نبوده‌ام.

و اگر پرده از روى كار برافتد و به دقايق امور هر كس رسيده شود چه بسيار كم عملى بماند كه از همه آفات سالم باشد.و چون روز قيامت شود،و ديده‌ها بينا گردد اكثر مردم اعمال حسنه خود را خواهند ديد،كه همه آنها بجز از سيّئه و معصيت نيست.

چنانچه خداى-تعالى-مى‌فرمايد:« وَ بَدٰا لَهُمْ سَيِّئٰاتُ مٰا عَمِلُوا »يعنى:«ظاهر شود از براى ايشان بديهاى آنچه كرده‌اند». [١]

« وَ بَدٰا لَهُمْ مِنَ اللّٰهِ مٰا لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ »يعنى:«و پيدا شود از جانب خدا از براى آنها آنچه را گمان نمى‌كردند». [٢]

« قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمٰالاً اَلَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً »يعنى:«بگو كه مى‌خواهيد خبر دهم شما را از زيانكارترين مردم از حيثيت اعمال؟آنچنان كسانى هستند كه:سعى ايشان در زندگانى دنيا ضايع شد،و چنان پندارند كه عمل مى‌كنند». [٣]

پس چون روز قيامت درآيد،و غش اعمال ظاهر گردد،بجز روسياهى و ندامت چيزى نماند.

آفات اخلاص

و مخفى نماند كه:آفاتى كه سرچشمه اخلاص را تيره و مكدّر مى‌سازند و نيّت را مشوب و آلوده مى‌گردانند،درجات مختلفه دارند.بعضى در نهايت ظهور و جلا هستند،كه اشتباهى در آن نيست،چون رياى ظاهر،و عمل به قصد خود نمايى در پيش مردمان.و بعضى،فى الجمله خفايى دارد،مثل اينكه:در حضور مردمان عبادت را نيكوتر از خلوت به جا آورى،و بيشتر سعى در خضوع و خشوع كنى،به قصد اينكه تو مرجع مردمانى،و آنچه از تو مشاهده مى‌كنند فرا مى‌گيرند.در اين عمل،مردم به تو اقتدا كنند و ايشان نيز سعى نمايند.و اگر اين عمل از براى خدا بودى،در خلوت ترك نكردى،چون اگر اين قدر خضوع در عبادات را خوب مى‌دانى،و از براى مردمان ترك

[١] جاثيه،(سورۀ ٤٥)آيۀ ٣٣.

[٢] زمر،(سورۀ ٣٩)آيۀ ٤٧.

[٣] كهف،(سورۀ ١٨)آيۀ ١٠٣ و ١٠٤.