و حضرت امام حسن عسكرى-عليه السّلام-فرمود كه:«هر كه تواضع كند در دنيا از براى برادر مؤمن خود پس او در نزد خدا از جملۀ صدّيقان است.و حقّا كه او از شيعيان على بن أبي طالب است». [١]

فايده:

مذموم‌بودن ذلت و خوارى

سابق بر اين مذكور شد كه:هر صفت فضيلتى وسط است و دو طرف افراط و تفريط آن مهلك و مذموم است.پس صفت تواضع حدّ وسط است و طرف افراط آن صفت كبر است-كه مذكور شد-و طرف تفريط آن ذلّت و پستى است.

پس همچنان كه كبر مذموم است،همچنين خوار و ذليل كردن خود نيز مذموم و مهلك است،زيرا كه:از براى مؤمن جايز نيست كه خود را ذليل و پست كند.پس اگر عالمى مطاع،كفشدوزى بر او وارد شود آن عالم از جاى خود برخيزد و او را در مكان خود بنشاند و درس و تعليم را به جهت حرمت او ترك كند و چون برخيزد تا در خانه در عقب او بدود،خود را ذليل و خوار كرده است،و از طريقۀ مستقيمه تجاوز نموده است.و طريقه محموده و عدالت،آن است كه:به طريقى كه مذكور شد تواضع كند از براى امثال و اقران خود و كسانى كه مرتبۀ ايشان نزديك به اوست.و اما تواضع عالم از براى بازارى،آن است كه:با او بنشيند و نيك سخن گويد.و به طريق مهربانى با او تكلم كند.و دعوت او را اجابت كند.و در قضاى حاجت او سعى كند.و خود را بهتر از او نداند،به جهت خطر خاتمه و امثال اين‌ها.

و مخفى نماند كه:آنچه مذكور شد از مدح تواضع و فروتنى،نسبت به كسانى است كه متكبّر نباشند.اما كسى كه متكبّر باشد،بهتر آن است كه:تواضع او را نكنند،زيرا كه:

فروتنى و ذلّت از براى كسى كه متكبّر باشد موجب پستى و ذلّت خود است و باعث گمراهى آن متكبّر،و زيادتى تكبّر او مى‌شود.و بسا باشد كه اگر مردم تواضع او را نكنند و بر او تكبّر كنند متنبّه شود و تكبر را ترك كند.

و از اين جهت است كه حضرت رسول-صلّى اللّه عليه و آله-فرمود كه:«هر گاه متواضعين امّت مرا ببينيد،از براى ايشان تواضع كنيد.و هر گاه متكبّرين را ببينيد بر ايشان تكبّر كنيد،به درستى كه اين باعث مذلّت و حقارت ايشان مى‌شود». [٢]

[١] بحار الأنوار،ج ٧٥،ص ١١٧،ح ١.

[٢] محجة البيضاء،ج ٦،ص ٢٢٢.