هست.يا المى كه در روزى به او رسيده.يا ناخوشى كه حال دارد.يا اختلالى كه در امر معاش او هست.و از اين قبيل است تصور كردن اموال نفيسه‌اى كه دارد،از مساكن و املاك و دكاكين و باغات و اسبان و اشتران و جواهر و نقود،و به آن ملتذّ شدن.يا متذكر شدن چيزهائى را كه ندارد و به آن غمناك گشتن و نحو اين‌ها.و مانند تصور نمودن محاسبه دكان و بازار و شريك و يار و جواب خصماء و برطرف كردن دشمنان به عذابهاى گوناگون،بدون اينكه اين فكر و خيال منشأ اثرى باشد يا فايده‌اى بر آن مترتب باشد.

و گاه است خصمى از براى او نيست و گفتگوئى با يكديگر ندارند بلكه محض خيال و فكر است،مانند:تصور كردن حالات و امورى كه هرگز تحقق آنها در نظر آن شخص نيست و مى‌داند كه به وجود نمى‌آيد و تمنا و آرزوى آن را نيز نمى‌كند بلكه به مجرد تصوير آن،لذت خيالى مى‌برد.مانند اينكه خيال نبوت و پيغمبرى مى‌كند و در ذهن خود قواعد و احكامى قرار مى‌دهد و وصى و خليفه از براى خود تعيين مى‌كند.يا گدائى هشتاد سال تصور سلطنت و پادشاهى و تسخير ربع مسكون را مى‌نمايد،و هر مملكتى را به وضعى خاص مسخر مى‌نمايد،و امراء و حكام نصب مى‌سازد و قرون بى‌شمار و سالهاى بسيار سرورى مى‌كند.

و از جمله آنها است فال بد زدن-كه آن را تطيّر گويند-و به بعضى از امور اتفاقيه دل را بد كردن و آن را علامت حدوث بعضى مكاره دانستن.

و گاه باشد كه به اين حال به حدى مى‌رسد كه آدمى در نزد خود بعضى امور را دليل وقوع مكروهى بر خود قرار مى‌دهد و به حدوث آن امر به غايت مضطرب و مشوش مى‌شود،اگر چه آن امر مطلقا در زبان مردم مشهور به اين نباشد.

و بسا باشد كه در قوّه واهمه،خباثت و ردائتى حاصل شود كه در اغلب اوقات تصور وقوع مكروهات،و خيال حدوث مصائب و آلام از براى خود مى‌كند،و هيچ ذهن او ملتفت خيال امورى كه موجب فرح و سرور گردد نمى‌شود،مثل تصور كردن مردن اولاد و عيال،و تلف اموال،و ابتلا به انواع بيمارى،و گرفتارى به ذلت و خوارى،و غالب شدن دشمنان و رسيدن اذيت به او از ديگران.

و گاه باشد كه بدون سبب،نوع اعتقادى به وقوع اين نوع امور مى‌كند كه غم و اندوه از براى او هم مى‌رسد.و بسيار مى‌شود كه منشأ اين نوع،اختلالى است كه در دماغ حاصل مى‌شود.

و از جمله افكار فاسده وسوسه در عقايد است،به حدى كه مؤدّى به شك نمى‌شود و منجر به شبهه نمى‌گردد،بلكه مجرد حديث نفس باشد،و الا موجب خروج از ايمان