مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٤ - عقل و دل دو منبع دیگر شناخت

میگوید علم امروز هیچ چیز را نمیتواند ثابت کند، باید آنها را به صورت یک امور مفروض قبول کند.

ولی با اینکه فیلسوفان مادی مثل خود راسل این اساس فکر فلسفی او را متزلزل میکنند ولی عرض کردم که چون فیلسوف آزاد فکری است و افکارش دیکتهای نیست، چیزی را که میفهمد و درک میکند میگوید ولو اینکه برخلاف اساس فکر و مکتب خودش باشد. ما فعلا وارد این بحث که چرا علم امروز ارزش نظری و شناختی خود را از دست میدهد و ریشه قضیه چیست، نمیشویم، چون خودمان این مطلب را قبول نداریم.

فعلًا فرض بر این است که طبیعت یکی از منابع شناخت است. البته اگر شناخت را به معنی اعم بگیریم [یعنی] آن شناختی که به ما قدرت و توانایی عملی میدهد یا شناختی که واقعیت را آنچنان که هست به ما ارائه میدهد، دیگر شک و تردیدی در آن نیست. ماتریالیستها- چه ماتریالیستهای آزاد و چه ماتریالیستهای به اصطلاح وابسته به یک سیاست و غیر آزاد- عجالتا این را پذیرفتهاند.

عقل و دل دو منبع دیگر شناخت

منبع دیگر که محل بحث است و ما هم راجع به آن بحث خواهیم کرد همان نیروی عقل و خرد انسان است. طبیعت به عنوان یک منبع بیرونی برای شناخت مورد قبول است؛ آیا انسان منبع درونی هم برای شناخت دارد یا نه؟ که همان مسئله عقل، فطریات عقلی و مستقلّات عقلیه است. مکتبهایی میگویند [چنین منبعی] داریم و مکتبهایی آن را نفی میکنند. بعضی از مکتبها به عقل مستقل از حس قائلند و بعضی مکتبهای دیگر به عقل مستقل از حس قائل نیستند، که این در بحثهای آینده ما آشکار میشود.

منبع سوم همان بود که در جلسه گذشته به عنوان «قلب» و «دل» ذکر کردیم. نباید تعبیر «ابزار» میکردیم، باید تعبیر «منبع» میکردیم. مسلّما هیچ مکتب مادی این منبع را قبول ندارد و به رسمیت نمیشناسد، زیرا اگر ما دل را منبع بدانیم- در حالی که انسان در ابتدا که متولد میشود هیچ چیز نمیداند و در دل او چیزی وجود ندارد- و قبول کنیم که به دل پارهای الهامات میشود (که وحی درجه کامل آن است) این