مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٨ - سهم عرفا

اما اینکه اشکالاتی بر مدعای آنها وارد است و مطابقت علم و معلوم جز با نظر ماهوی سازگار نیست مطلب دیگری است. ورود ایراد و اشکال بر نظر شخصی نمیتواند تاریخ فلسفه را تغییر دهد.

سهم متکلمین ( نقش تخریبی )

سهم متکلمین در این مسأله مانند بسیاری از مسائل دیگر فلسفه اسلامی از جنبه منفی است، یعنی از جنبه ناخن زدن و تخریب است. متکلمین همواره کوشش داشتهاند نظرات فلاسفه را بکوبند و در آنها تشکیک نمایند و نظرات دیگری در مقابل نظر آنها ابراز دارند؛ بالطبع زمینه را برای برخورد عقاید و آراء فراهم میکردهاند و در خلال همین اصطکاکها و تصادمها بوده که برقی جهیده و افکار نوی پا به عرصه گذاشته است. فلسفه اسلامی قسمتی از پیشرفت و توسعه خود را مدیون تشکیکات متکلمین است.

اشکالات متکلمین در باب وجود ذهنی که بعداً ذکر خواهد شد مسأله وجود ذهنی را پروراند و مشخص کرد و به شکل مسألهای مستدل و مبرهن و پر شاخ و برگ درآورد. این مطلب از خلال مطالب آتیه روشنتر خواهد شد.

سهم عرفا

سهم عرفا از همه اساسیتر است. سهم عرفا تنها در فلسفه صدرالمتألهین انعکاس یافته است. تنها با نظر مخصوص عرفا در باب وجود و مراتب و تنزلات آن و اینکه هر نشئهای حضرتی است و تطابق عوالم و اینکه ماهیت واحده عین ثابتی دارد و از لوازم اسماء و صفات الهیه است و در آن مرتبه وجود دارد، وجودی دیگر در عالم ارواح و وجودی در عالم مثال و وجودی در عالم حس و وجودی در اذهان انسانی دارد، میتوان مسأله وجود ذهنی را روی پایه محکمی گذاشت.

از نظر عرفا اینکه شئ خارجی، وجودی هم در ذهن پیدا میکند جزئی از مطلب کلّیتری است که هر حقیقتی در مراتب و عوالم مختلف وجوداتی دارد و از آن جمله عالم انسانی است. عرفا احیاناً این وجودات را به نامهای «وجود علمی الهی» و