مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣٥ - تعریف حقیقت از نظر علمای جدید

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٦٣٥

اشکالی که برای قدمای ما در این باب پیش آمده است همین اشکال بوده است که دیدهاند انطباق این تعریف در مورد قضایای ذهنیه و حقیقیه با اشکال مواجه میشود. و اما اشکالاتی که برای علمای جدید در این باب پیش آمده است.

تعریف حقیقت از نظر علمای جدید

از مجموع حرفهایی که ما در کلمات امروزیها دیدهایم معلوم میشود که برای آنها باز یک سلسله اشکالات دیگر به وجود آمده و همانها سبب شده است که این تعریف را برای حقیقت نارسا بدانند و به دنبال تعریفهای دیگری برای حقیقت بروند که در همین کتاب معروف فیلیسین شاله [١] این اشکالات به طور متفرق ذکر شده است.

یکی از اشکالات این است که میگویند این تعریف در باب ریاضیات صادق نیست؛ حداکثر در باب تجربیات صادق است، برای اینکه معانی ریاضی در خارج لزوما وجود ندارند. اگر شما مثلا برای دایره یا برای خط حکمی ذکر میکنید این خط یا دایره چیزی است که شما در ذهن آن را فرض کردهاید، حکمی هم برایش میآورید، و الّا خط به آن مفهوم ریاضیاش شاید در طبیعت وجود نداشته باشد.

دایره به مفهوم ریاضیاش شاید در خارج وجود نداشته باشد. پس این تعریف در آنجا صدق نمیکند.

دیگر اینکه گفتهاند این تعریف درباره قضایای تاریخی هم صدق نمیکند، چون قضایای تاریخی مربوط به گذشته است و گذشته معدوم است، پس این با تعریف حقیقت که گفته میشود حقیقت عبارت است از مطابقت با واقع و نفس الامر جور در نمیآید. وقتی که من میگویم ارسطو شاگرد افلاطون بوده است، الآن این در عالم ذهن من یک معنیای هست، شاگردی ارسطو برای افلاطون هم واقعهای بوده است

در ظرف گذشته و معدوم است. اما تطابق، دو چیز میخواهد، باید ذهنی باشد و واقعیتی تا بگوییم ایندو بر یکدیگر منطبق هستند، وقتی که واقعیت معدوم شده است دیگر تطابق معنی ندارد.

بعضی گفتهاند حتی در امور تجربی هم این اشکال هست، برای اینکه ما در باب