مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٣١ - صدق و کذب یا حقیقت و خطا

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٦٣١

١. مناط صدق در قضایا

صدق و کذب یا حقیقت و خطا

در این بحث که تحت عنوان «مناط صدق و کذب در قضایا» مطرح میشود مسأله، مسأله «حقیقت» است. بحث روی حقیقت است که ملاک حقیقی بودن یک اندیشه چیست.

انسان در ابتدا فرقی میان اندیشه و عین نمیگذارد. برای یک کودک اصلا ذهن و عین مطرح نیست. وقتی که متوجه عالم عین است و مثلا مادر خودش را میبیند او فکر نمیکند که یک ذهنی دارد و در ذهن خودش صورتی از این مادر دارد. او در عالم خودش گویی مخلوط با واقعیت است، یعنی گویی که الآن ذهنی در کار نیست و خود همان واقعیت مادر با او یکی است. ولی انسان نمیتواند همیشه در این مرحله باقی بماند. خواه ناخواه برخورد میکند به اینکه نه، ذهن عین واقع نیست؛ واقع چیزی است و ذهن چیزی. این توجه و التفاتی که برای انسان پیدا میشود ریشهاش از خطاهاست، یعنی موقع خطا متوجه میشود که نه، ذهن غیر از عین است و اینها دو حساب است [١]. پس قهرا برای انسان دو اندیشه مطرح میشود: