باشد؛ یعنی این معرفت و علم باید ارتباطی با معلوم داشته باشد. اما اگر این ارتباط بخواهد در حد همان ارتباط مورد نظر هیوم برقرار شود یعنی ارتباط مستقیم باشد کافی نیست. ولی اگر بجای اینکه بگوییم آنها از خارج گرفته شدهاند و اینها مال خود ذهن و اختراع خود ذهن است گفتیم که ذهن قدرت ندارد از پیش خود چیزی اختراع بکند، آنها معقولات اولیه هستند و معقولات ثانویه بر روی همان معقولات اولیه سوارند، آن وقت مشکل شناخت حل میشود؛ یعنی همان معقولات اولیه که عین همان ماهیاتند که در خارج بودهاند و حالا در ظرف ذهن وجود پیدا کردهاند، از آن جهت که در ظرف ذهن وجود دارند این صفات و این خواص را به خود گرفتهاند؛ یعنی اینها همان امور خارجی هستند ولی ذهن وقتی اینها را در ظرف خودش میآورد آن نحوه وجود خاص ذهنی را به اینها میدهد و این خواص در ذهن برای همین چیزهایی که آن رابطه عینیت را با خارج دارند پیدا میشود. به عبارت دیگر: میخواهیم بگوییم فرق است بین اینکه ما بگوییم یک صورتهای محسوسی از خارج میآیند و وارد ذهن میشوند، یک چیزهایی هم ذهن به طور پیش ساخته از خود دارد، این پیش ساختهها را با آنچه از خارج رسیده است به نحوی ترکیب میکند، این میشود «معرفت» [بین اینکه بگوییم ذهن از خود هیچ پیش ساختهای ندارد، بلکه عین ماهیات اشیاء خارجی در ذهن میآیند (بنا بر ادلّه وجود ذهنی) و همین ماهیات یا معقولات اولیه از آن جهت که در ظرف ذهن هستند یک سلسله صفات و خواص به خود میگیرند که اینها را معقولات ثانیه مینامیم و از انضمام معقولات اولیه و معقولات ثانیه معرفت درست میشود.]

بنبست این است که پیش ساخته ذهن چه ارزشی میتواند داشته باشد؟ از کجا میشود برایش اعتبار قائل شد؟ یک پیش ساختهای که چه عالم خارجی باشد و چه نباشد، ذهن آن را برای خودش دارد، مثل عنکبوتی که از لعاب خودش چیزی را به طور صددرصد ساخته است، این چه ارزش و اعتباری میتواند داشته باشد؟ اما اگر گفتیم نه، ذهن پیش ساختهای ندارد، بلکه اگر این معقولات اولیه نبود آن معقولات ثانویه هم نبود، یعنی همینها مایه شدهاند برای اینکه ذهن بتواند آن معقولات ثانویه را بسازد آن وقت این بنبست گشوده میشود. ولی آن ساختنش هم ساختنانتزاعی نیست، بلکه باید برسد به آنها. چه جور برسد؟ این جور میرسد که میگوییم یک شیء و یک ماهیت در خارج وجودی دارد و به حسب وجود خودش