مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣١ - ارتباط بحث « وجود ذهنی » با « مناط صدق در قضایا »

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٢٣١

مطلب پینبردهاند و آن مشکلاتی که در فلاسفه اروپایی بوده به ذهنشان نرسیده یا اینکه از اول نظرگاهشان جوری بوده است که این مشکلات را با آن حل میکردهاند؟

استاد: اتفاقا هر دو مطلب هست. یکی اینکه نظرگاه اینها یک نظرگاه دیگری است، و دیگر اینکه مشکلاتی که در فلسفه اروپاست بیشتر این مشکلات در اثر نظریات جدید علمی پیدا شده است. نظریات جدید علمی مشکلات جدیدی را طرح کرده که این مشکلات در دنیای قدیم مطرح نبوده است.

- فیزیک جدید حتی فاصله بین ماده و قوه را تقریبا از بین برده است.

- نه، یکی از مسائلی که در فیزیک جدید، اول بار در مسأله شناخت مؤثر شد مسأله کیفیات اولیه و کیفیات ثانویه بود.

استاد: مسأله حرکت بود، مسأله جهان و حرکت. البته این در دنیای یونان هم بوده است.

ذیمقراطیس هم حرفش همین بوده است. آنهایی که میگفتند ماده و حرکت را به ما بدهید ما جهان را میسازیم یعنی میگفتند واقعیت جز ماده و حرکت ماده چیز دیگری نیست، حرفشان همین بود.

- به خلأ هم اعتقاد داشتند.

استاد: آنها همانها بودند که به خلأ هم اعتقاد داشتند، بعد میگفتند که همه این کیفیات گوناگون و جنبههای رنگارنگ و مختلف را ذهن انسان ساخته است.

- و این اختلاف بین متکلمین و حکما هم منشأش باز به همان یونان برمیگردد. متکلمین از غیر ارسطوییها یعنی از ذیمقراطیس و رواقیون و اینها اقتباس میکردند و حکما از ارسطو اقتباس میکردند.

استاد: مسأله ذرات را میگویید؟

- به طور کلی در همه چیز. در همین بحث کلیات هم متکلمین از غیر ارسطوییها اقتباس میکنند.

استاد: آخر مسائل فرق میکند. مسأله ذرات که الآن مشکلی شده است در تاریخ فلسفه، قبل از اینکه اصلا فلسفه ترجمه بشود، در بین متکلمین رایج بوده است. کسانی مثل ابو الهذیل علّاف که معاصر منصور دوانیقی بوده است نظریات ذرات را داشتهاند در صورتی که آن وقت هنوز فلسفه یونان ترجمه نشده بوده است.

- مسلّما منشأ یونانی داشته است، برای اینکه منشأ حرف غزالی را پیدا کردهاند.