جهت است که در مجموع یک امر ثابت است و الّا لازمه طبیعت حرکت، تکامل است. حال، در جاهایی مثل کیفیات که به دست آوردن چیزی ملازم نیست با رها کردن مرتبه قبل، نتیجهاش افزایش است. ولی در جاهایی مثل حرکتهای مکانی که به دست آوردن چیزی ملازم است با رها کردن مرتبه قبل، نتیجهاش افزایش نیست.

به هر حال این یک مسألهای است که چندان تأثیری در برهان اصالت وجود ندارد. ولی البته وقتی این مسأله تبیین بشود مطلب خیلی عمومیتر و کاملتر میشود.

٢. اکنون ما میآییم سراغ این مطلب که لااقل در آن جایی که حرکت حرکت اشتدادی است مسأله چگونه است.

مثلا فرض کنید یک شیء دارای صفر درجه حرارت است، تدریجا حرارتش بالا میرود و درجه حرارتش افزایش مییابد [١] و مثلا میگوییم از درجه اول رفت به درجه دوم [٢]. آیا این حرارتها هر کدام یک فرد از حرارت است و فرد یک نوع؟

حرارت درجه ضعیف و حرارت درجه قوی، حرارت درجه یک و درجه دو و درجه سه و درجه پنج، آیا همه اینها افراد نوع واحدند همان گونه که میگوییم افراد انسان نوع واحدند؟ یعنی یک طبیعت است و یک نوع است و یک جنس و فصل دارد؟ یا نه، حرارت درجه یک، یک ماهیت و یک نوع دارد و حرارت درجه دو یک ماهیت و نوعیت دیگر دارد و حرارت درجه سه ماهیت و نوعیت دیگر دارد؟

اینها میگویند: نه، هر درجهای از حرارت یک نوع است و آن درجه دیگر از حرارت نوع دیگر است و درجه دیگری از حرارت نوع دیگر است؛ چرا؟ برای اینکه افراد نوع واحد خصلتشان این است که در یک امر با یکدیگر مساوی و مشترکند و در یک اموری که از آن امر مشترک بیرون است با یکدیگر اختلاف دارند. مثلا اگر ما

[١]. حالا شما مسأله را با فرضیات امروز رد نکنید که در فرضیه امروز قائلند به اینکه حرارت در واقع کیفیت نیست، بلکه انرژیای است که از خارج وارد جسم میشود و بنابراین داخل باب کمیات میشود. ما فقط داریم به عنوان مثال این مطلب را میگوییم.[٢]. البته این تقسیم بندی و درجه بندی یک امر قرار دادی است که ما پیش خودمان داریم، آمدهایم یک نقطه معین را درجه صفر و یک نقطه معین دیگر یعنی نقطه بخار شدن آب را درجه صد قرار دادهایم و بعد این وسطها را یک تقسیم بندی قرار دادی کردهایم.