ذهن ما جزئی هست به معنای اینکه مفهوم جزئی است، جزئی نیست به معنای اینکه مصداق کلی است، واقعا خودش یکی از مصادیق کلی است. در اینجا هم معنای اینکه میگوییم از معدوم مطلق خبر داده نمیشود این است که هیچ وقت معدوم مطلق موضوع قضیه واقع نمیشود. بعد شما میگویید در همین جا معدوم مطلق موضوع قضیه واقع شده است؛ این خودش قضیهای است و موضوعش معدوم مطلق است و از آن خبر داده شده است. جواب میدهیم که آنچه که الآن موضوع این قضیه واقع شده است معدوم مطلق نیست، معدوم مطلق به حمل اوّلی است نه معدوم مطلق به حمل شایع؛ یعنی خودش به حمل شایع مصداق موجودی از موجودات است [١].

[١].- این، موجود در ذهن میشود.

استاد: بله، قهرا موجود در ذهن میشود. معدوم مطلق یعنی معدوم نه در ذهن و نه در خارج. این معدوم نه در ذهن و نه در خارج هست، اما مفهوم معدوم نه در ذهن و نه در خارج است نه مصداق معدوم نه در ذهن و نه در خارج؛ و به تعبیر اینها، هم معدوم مطلق

است هم معدوم مطلق نیست. معدوم مطلق است به این معنی که تعریف معدوم مطلق در بارهاش صادق است؛ معدوم مطلق نیست به این معنی که خودش مصداق معدوم مطلق نیست، واقعیت معدوم مطلق نیست. ما آنجا که خبر میدهیم، از واقعیت معدوم مطلق خبر میدهیم، که البته واقعیت هر چیزی به حسب خودش است.

- پس در هر صورت یک حیثیتی در ذهن برای معدوم مطلق قائل میشویم.

استاد: البته یک چیزی الآن در ذهن ماست، ولی آن چیزی که در ذهن هست معدوم مطلق نیست. اشکال این بود که شما میگویید از معدوم خبر داده نمیشود و حال آنکه خود همین خبری است از معدوم مطلق. جواب میدهیم خود این، خبر از موجود است نه از معدوم مطلق، خبر از موجود در ذهن است نه از معدوم مطلق.

- آن وقت چه چیزی در ذهن موجود است؟

استاد: مفهوم معدوم مطلق در ذهن موجود است نه مصداق معدوم مطلق.

- پس بالاخره مفهوم معدوم مطلق که در ذهن ثابت است.

استاد: مفهومش را که قبول داریم. طرفین نقیض اگر به حمل شایع در موردی صدق کنند تناقض است. مگر نمیگوییم در تناقض وحدت حمل هم شرط است؟ اگر بگوییم الف ب است به حمل شایع، الف ب نیست به حمل شایع، این تناقض است. و یا اگر بگوییم الف ب است به حمل اولی، الف ب نیست به حمل اولی، تناقض است. اما اگر بگوییم الف