مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦٤ - مقدمه دوم ترکیب حقیقی عقلی و ترکیب حقیقی خارجی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٦٤

میکنیم.

مقدمه اول : ترکیب حقیقی و ترکیب اعتباری

میگویند مرکبها یعنی اشیائی که جزء دارند بر دو قسمند: بعضی مرکبها مرکبهای اعتباری است، یعنی وحدت آنها در خارج حقیقتی ندارد، که اینها اصلا قابل بحث

نیست، مانند اینکه ما برای این ضبط صوت اعتبار وحدت میکنیم. واقعیت اینها که وحدت ندارد، اعتبار وحدت و ترکیب کردهایم؛ یعنی در واقع در اینجا جزء و کل به معنی واقعی وجود ندارد، چون «کل» ی وجود ندارد، «کل» اعتباری است.

بعضی مرکبهای دیگر مرکب حقیقی است. مرکب حقیقی در جایی است که بین اجزاء مختلف مرکب وحدت حقیقی وجود داشته باشد.

مقدمه دوم : ترکیب حقیقی عقلی و ترکیب حقیقی خارجی

ترکیب حقیقی بر دو قسم است: ترکیب عقلی و ترکیب عینی (یا خارجی).

ترکیب عقلی یعنی اینکه شیء در خارج دو حیثیت مختلف ندارد، ولی عقل این را در ظرف خودش، در قرع و انبیق خودش، به دو حیثیت مختلف تحلیل میکند، دو حیثیتی که در خارج نمیشود این دو حیثیت را از یکدیگر تفکیک کرد ولی عقل در ظرف خودش میتواند تحلیل کند.

ترکیب شیء از اجزاء ماهیت یعنی از جنس و فصل از این قبیل است. اینکه میگویند انسان حیوان ناطق است نه این است که این شیء در خارج نیمش حیوان است و نیمش ناطق تا بگوییم آن نیمه حیوانش کجاست؟ آیا مثلا نیم بالای بدنش حیوان است و نیم پایینش ناطق یا برعکس؟ نیم راستش حیوان است و نیم چپش ناطق؟ یا اعصابش ناطق است و غیر اعصابش حیوان؟ نه، این به تمام وجودش حیوان است و به تمام وجودش ناطق است. این موجود در عالم خارج «حیوان هو ناطق» است نه اینکه «حیوان و ناطق» باشد.

مثال دیگر: اگر شما در باره خط میگویید: «کمّ متصل ذی بعد واحد» آیا خط در خارج سه چیز است: یک قسمتش کمیت است، یک قسمتش اتصال است و یک قسمتش ذی بعد واحد بودن؟ یا این تماما کمیت است و تماما اتصال است و تماما ذی بعد واحد؟ واضح است که این شیء کمّی است که آن کم، متصل است و آن کم