مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٣٢ - یادآوری

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٣٢

٣. اشکالات و نظریات در باب وجود ذهنی

یادآوری

بحث در اشکال معروف وجود ذهنی بود. اشکال این بود که گفتهاند اگر ما قبول کنیم که آنچه در اذهان وجود پیدا میکند همان ماهیت اشیاء خارجی است لازم میآید که آنچه در ذهن وجود دارد از آن جهت که عین ماهیت شیء خارجی است از مقوله همان شیء خارجی باشد، یعنی مصداق ماهیت شیء خارجی باشد و از آن جهت که علم است و از کیفیات نفسانی است و جز یک امر روانی چیز دیگری نیست و این امر روانی یک واقعیت کیفی دارد (و خود حکما و فلاسفه هم در باب مقولات وقتی که درباره علم بحث میکنند آن را از مقوله کیف و از شاخه کیف نفسانی میشمارند) لازم میآید که از مقوله کیف باشد. آن وقت چگونه ممکن است که آن چیزی که واقعیتش واقعیت کیف نفسانی است از نظر ذات و ماهیت عین شیء خارجی باشد؟ اگر فرض کنیم آن شیء خارجی ذاتش غیر از کیف است، مثلا ذات او کم است یا جوهر است، لازم میآید که در آن واحد یک شیء هم کم باشد هم کیف، یا هم جوهر باشد هم کیف، و چنین چیزی محال است.

چندین جواب به این اشکال دادهاند که آنها را گفتیم و رسیدیم به آخرین جواب آن این است که شما در این مفهوم «است» خوب دقت نکردهاید و دو چیز را