مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٧ - بازگشت به اصل بحث

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣١٧

بازگشت به اصل بحث

حرف ملاصدرا این است که ما دو نوع حمل داریم، یعنی دو نوع عملکرد ذهن داریم و در باب قضایا دو نوع اعتبار ذهن داریم که تا حالا این دو نوع اعتبار ذهن

درست شناخته نشده و از یکدیگر تفکیک نشده است و این منشأ اشتباهات در خیلی جاها شده است که یکی از آن جاها در باب وجود ذهنی است. این دو نوع حمل عبارت است از حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی.

من خیلی این مطلب را دنبال کردم که ببینم آیا این حرف که ما دو جور حمل داریم، حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی، در کلمات دیگران هم هست یا نیست و در کلمات دیگران پیدا نکردم. ملاصدرا هم تصریح نمیکند که این حرف من است ولی ظاهرا از حرفهایی که در تعلیقه حکمة الاشراق گفته است (که حالا من درست یادم نیست) میشود استنباط کرد که واقعا غیر از او کس دیگری نگفته است.

به هر حال این حرف در کلام کس دیگری تا حالا دیده نشده است. اگر هم در کلمات دیگران بوده (که معمولا سیر علمی به همین نحو است که یک حرفهایی در گوشه و کنار گفته شده و بعد یک نفر پیدا میشود و از آن حرفها استفاده میکند و یک تحولی ایجاد میکند) حرف ملاصدرا به اصطلاح مرحله جهش و مرحله به فعلیت رسیدن این بحث بوده است.

شیئی را میبینم فقط همان صورت محسوس مثلا رنگ یا حجم وجود دارد، بقیه چیزها که من میگویم از این شیء شناخت ساختهام، معرفت ساختهام، همه چیزهایی است که اصلا مال خود ذهن است و رابطهای با خارج ندارد. در خارج نه ضرورتی وجود دارد نه امتناعی وجود دارد، نه نسبتی هست، نه اضافهای هست، هیچ چیزی نیست.

- به عبارت دیگر اختلاف در مورد سهم ذهن است. اختلاف در این نیست که ما یک متعلق شناسایی داریم و یک شناسندهای.

استاد: بله، شک ندارد. حالا باز بعدها بیشتر روی اینها بحث میکنیم.