مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٩ - اعتبارات ماهیت

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٧٩

«مطلق»، «محدود» است و اگر هم مقید بگوییم منظور همان محدود است. اگر یکشیء موجود باشد در اینجا و نه در جای دیگر، این شیء وجودش محدود است؛ مثل اینکه ما الآن موجودیم ولی در اینجا موجودیم؛ در آن نقطه دیگر موجود نیستیم. ما یک وجود مقید داریم، یعنی وجود ما یک وجودی است که محدود میشود به حد خاصی از مکان؛ و نیز ما در این زمان موجود هستیم، مثلا در صد سال قبل نبودیم، صد سال بعد هم نخواهیم بود، پس باز وجود ما محدود به این زمان است. وجود ما یک محدودیتی هم از ناحیه علل خودش میگیرد. ما وجود مشروطیم، یعنی ما موجودیم به شرط وجود یک شیء دیگر. ما الآن وجود وابسته هستیم، وجود متّکی هستیم. اگر آن عللی که الآن ما به آن علل وابسته هستیم نباشد این وجود ما باید نیست مطلق باشد. پس باز وجود ما در اینجا مشروط و مقید است به یک شیء دیگر.

از جمله تقیدها و محدودیتها این است که وجود ما به حکم همین محدودیت که دارد یک سلسله معانی خاص از او انتزاع میشود و یک سلسله معانی دیگر از او انتزاع نمیشود. مثلا این شیء کاغذ است ولی دیگر قالی نیست، آن یکی قالی است دیگر کاغذ نیست. حد آن بر این تطبیق نمیکند و حد این بر آن تطبیق نمیکند.

سنگ گیاه نیست؛ گیاه سنگ نیست. این الآن محدود به یک حد است و آن محدود به حد دیگر.

اعتبارات ماهیت

چون ما میخواهیم بحث را برسانیم به بحث ملاصدرایی به اصطلاح (زیرا او بوده است که بعد این مسأله را درست تحقیق کرده است) باید یک مطلب دیگر را در اینجا بگوییم و آن مطلب این است که درست است که ما الآن میآییم اشیاء را این جور تحدید میکنیم به ماهیات مختلف و میگوییم حد سنگ بر این سنگ تطبیق میکند و حد سنگ بر این گیاه تطبیق نمیکند، حد گیاه بر گیاه تطبیق میکند و حد گیاه بر سنگ تطبیق نمیکند؛ ولی در اینجا یک نکته دیگر هم هست (که این از حرفهای بسیار خوبی است که او گفته است [١]) و آن اینکه ماهیات را دو گونه میشود