مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٤ - اشتراک وجود

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٤

معلوم میشود که اشتراک لفظی در کار نیست، زیرا اشتراک لفظی همیشه مواردش معدود است، حداکثر مثل لفظ «عین» است که گر چه معانی متعدد و زیادی دارد ولی بالاخره آن معانی معدود است، امّا موارد کاربرد لفظ وجود معدود نیست و در مورد هر شیء به کار میرود.

در مسائل وجود، این مسأله اشتراک معنوی وجود یگانه مسألهای است که از زمان ارسطو مطرح بوده است. این مسأله در حد خود چندان مهم و ارزشمند به نظر نمیرسد، امّا پایه یک مسأله دیگر قرار گرفته است که آن در فلسفه ارسطو مطرح نبوده و بعدها مطرح شده است و آن مسأله وحدت وجود است.

مسأله وحدت وجود غیر از اشتراک معنوی وجود است. اشتراک معنوی وجود به مفهوم وجود برمیگردد و منظور از آن این است که آیا تصوری که ما از هستی داریم تصوری وسیع و گسترده است یا نه؟ وحدت وجود راجع به حقیقت وجود و متفرع بر اصالت وجود است. اگر قائل به اصالت وجود نباشیم وحدت وجود از نظر علمای ما معنی ندارد. این نوع وحدتی که حکمای ما میگویند وحدت خاصی است که تا مسأله اصالت وجود قبلا محقق نشده باشد این نوع وحدت وجود بی معنی است. ولی در فلسفههای جدید هر فلسفهای که قائل به نوعی وحدت است، یعنی قائل به نوعی «مونیسم» است به وحدت وجود ترجمه میشود [١]، و این درست نیست. فروغی در سیر حکمت در اروپا گویا وحدت وجود برایش مبهم بوده است، در هر جا به نوعی وحدت رسیده گفته است که وحدت وجود است، و این غلط است. به هر حال این مسأله اشتراک معنوی وجود بعدها پایه و مبنای وحدت وجود قرار میگیرد و از این جهت است که مسأله با ارزشی است و از امّهات مسائل به شمار میرود [٢].

استاد: در میان متکلمین اسلامی افرادی بودهاند که گفتهاند وجود مشترک لفظی است نه معنوی. به این بحث خواهیم رسید (در همین درس). در «کلام» به طور کلی بحثی مطرح