مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٨ - براهین اتحاد عاقل و معقول

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٨٨

من له علم بذلک» یعنی بر روی زمین کسی را سراغ ندارم که این مطلب را بداند. آن وقت ایشان یک برهان [١] بر این مطلب اقامه کرده است که این برهان مورد ایراد حاجی سبزواری واقع شده است. حاجی در این برهان خدشه کرده است که در اینجا هم به آن اشاره میکند که: «و اما مسلک التضایف الذی سلکه صدر المتألّهین فی المشاعر و غیره لاثبات هذا المطلب فغیر تامّ لما ذکرنا فی تعالیق الاسفار» [٢] یعنی برهان صدر المتألّهین که از راه تضایف وارد شده است برهان تامّ و تمامی نیست. البته

«ان مسألة کون النفس عاقلة لصور الاشیاء المعقولة من اغمض المسائل الحکمیة التی

لم ینقّح لاحد من علماء الاسلام الی یومنا هذا، و نحن لما رأینا صعوبة هذه المسألة و تأملنا فی اشکال کون العلم بالجوهر جوهرا و عرضا و لم نر فی کتب القوم سیما کتب رئیسهم أبی علی ... ما یشفی العلیل و یروی الغلیل ... فتوجهنا توجها جبلّیا الی مسبب الاسباب و تضرعنا تضرعا عزیزیا الی مسهل الامور الصعاب فی فتح هذا الباب اذ کنا قد جربنا مرارا کثیرة سیما فی باب اعلام الخیرات العلمیة و الهام الحقائق الالهیة لمستحقیه و محتاجیه ان عادته الاحسان و الانعام و سجیته الکرم و الاعلام و شیمته رفع أعلام الهدایة و بسط أنوار الافاضة فأفاض علینا فی ساعة تسویدی هذا الفصل من خزائن علمه علما جدیدا و فتح علی قلوبنا من ابواب رحمته فتحا مبینا و ذلک فضل اللّه یؤتیه من یشاء و اللّه ذو الفضل العظیم.» (اسفار چاپ جدید، ج ٣/ ص ٣١٢ و ٣١٣).

و باز در آخر فصل ٨ درباره اتحاد عاقل و معقول میفرماید:

«فعلی ما ذکره (أی الشیخ فی کتابه الموسوم بالمبدأ و المعاد) یعلم أن تحقیق هذا المطلب الشریف کان وقفا علی الاوائل لم یتوارثه أحد من علماء النظار أولی البحث و الاعتبار لو لا ان من اللّه به علی بعض فقراء المساکین و شرح صدره بقوة العزیز الحکیم.» (اسفار چاپ جدید، ج ٣/ ص ٣٣٥).

و باز در فصل ١١ درباره مسأله اتحاد عاقل و معقول میفرماید:

«أقول: ألحمد للّه الذی هدانا لهذا و ما کنّا لنهتدی لو لا أن هدانا اللّه، فانا باعلام اللّه و تنویره قد أوضحنا سبیل الحق فی ما بعد عن درکه کثیر من الحکماء فضلا عن الفضلاء بحیث لم یبق لاحد بعد ذلک مجال التردد فیه الّا لسوء فهمه أو قصور عقله.»]