از نوع قضایای شرطیه است. قضایایی که در علوم استعمال دارد قضایای حقیقیه است نه قضایای خارجیه. قضایای خارجیه مثل این که «تهرانیها چنیناند» که تحت ضابطه کلی در نمیآید.

حکمای ما این بحث را طرح کردهاند و ما قبلا گفتیم [١] که اصلا تقسیم قضایا به خارجیه و حقیقیه اولین بار به وسیله شیخ طرح شده است و قبل از شیخ اصلا این مسأله مطرح نبوده است. تازه شیخ قضیه را به صورتی طرح کرده است که بعدهامورد ابهام واقع شده و همین مسأله طرح شده است که لازمه بیان شیخ در قضایای حقیقیه این است که هر قضیه حقیقیه منحل بشود به قضیه شرطیه، ولی بعد دیگران این مسأله را جواب دادهاند که نه، قضیه حقیقیه منحل به قضیه شرطیه نمیشود؛ یعنی به اصطلاح صیقل خوردن قضیه حقیقیه بعد از شیخ صورت گرفته است. شیخ خودش مسأله را عنوان کرده است و اولین کسی است که این مسأله را عنوان کرده است و به عقیده من این مسأله فرق قضایای حقیقیه و قضایای خارجیه از عالیترین مسائلی است که در فکر بشر آمده است. ولی بعدها منطقیین دیگر رفع این شبهه را کردهاند که نه، قضایای حقیقیه به قضایای [شرطیه] بر نمیگردد، که در شرح مطالع این مسأله و اشکالش با جوابش مطرح است و خوب مطرح است. فقط بعضی علمای علم اصول (مرحوم نائینی) گفتهاند که نه، همه قضایای حملیه منحل به قضایای شرطیه میشود، ولی به هر حال این حرف درست نیست [٢].

[١] [رجوع شود به بحث «وجود ذهنی».][٢].- یعنی منحل شدن به قضیه شرطیه درست نیست.

استاد: خیر، درست نیست. از اول اشتباه کردهاند که خیال کردهاند احکام شرع علی نحو القضایا الحقیقیه جعل شده است، که این اشتباه هم از شیخ انصاری سرچشمه گرفته و اشتباه او نیز از حاجی سبزواری ناشی شده است.

- که چون جعل دارد، نمیشود آنها را از نوع قضایای حقیقیه دانست.

استاد: نمیشود، خیر. احکام شرعی علی نحو القضایا الخارجیه است، اما نه قضیه خارجیهای که حاجی گفته است، بلکه قضیه خارجیهای که شیخ گفته است. تعبیر حاجی در مورد قضیه خارجیه اشتباه است، که حالا دیگر وارد این بحث نمیشویم.