مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٩ - معقولات ثانیه منطقی

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٩٩

گروه کیف، یکی به گروه کم، و باز در مادون اینها یکی به نوعی از انواع کیف، یکی به نوع دیگری از کیف، یکی به نوعی از کم، یکی به نوعی از جوهر.

اینها اساسا داخل آن مقولات نیستند و بلکه اعم از این مقولاتند؛ یعنی در آن واحد درباره همه این مقولات یا چند تا از این مقولات صدق میکنند.

معقولات ثانیه منطقی

بعضی از این معقولات ثانیه اساسا ذهنی محض هستند؛ یعنی اینها درباره اشیاء در خارج حتی صدق هم نمیکنند، بلکه مصداقهایشان فقط در ظرف ذهن است.

اینها یک معانیای هستند که اصلا ظرف وجودشان، ظرف تحققشان و همه چیزشان ذهن است، اصلا پا به دایره خارج نمیگذارند. در عین اینکه به تبع معقولات اولیه یک نوع رابطهای با خارج دارند ولی خودشان هیچ نوع رابطهای با خارج ندارند؛ یعنی معقولات اولیه تا در خارج هستند از این صفات عاریاند، وقتی میآیند در ذهن دارای این صفات میشوند. تمام معانی منطقی که در منطق به کار میرود از این قبیل است. مثلا «موضوع» شدن از این قبیل است. «انسان» که موضوع واقع میشود و «ضاحک» که محمول واقع میشود، انسان در خارج است، ضحک هم در خارج است اما موضوع بودن انسان و محمول شدن ضاحک در ظرف ذهن است. در خارج، انسان موضوع نیست، ضاحک هم محمول نیست؛ ذهن است که انسان را موضوع و ضاحک را محمول قرار میدهد.

بالاتر از این بگوییم: «قضیه» واقع شدن هم از این قبیل است. وقتی که یک شیء صورت قضیه پیدا میکند این ذهن است که شکل قضیه به آن میدهد و الّا در خارج قضیه وجود ندارد. در خارج زید قائم است؛ اما نه اینکه زید و قیام و نسبت، به حالت یک قضیه در خارج باشند. البته منطقیین گاهی سخن از قضیه خارجیه به میان میآورند ولی این واقعا قضیه نیست، قضیه خارجیه نیست [١].

استاد: کلیت و حتی جزئیت به آن معنایی که منطق میگوید از همین قبیل است. کلی منطقی وقتی میگوییم یعنی خود کلیت. کلیت هم همین جور است. کلیت صفت یک

.