مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩٢ - حل شبهه معدوم مطلق طبق نظر ملاصدرا و حکیم سبزواری

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٩٢

خاصیت ذهن است که همه معانی و همه مفاهیم در عالم ذهن منعزل از یکدیگر هستند.

از جنبه معنی بودن هیچ معنی عین معنی دیگر نیست. علم یک معنی است، قدرت معنی دیگری است و حیات معنی دیگر و مفهوم دیگر و تصور دیگری است. هیچ تصوری در

عالم تصور بودن و در عالم معنی بودن عین معنی دیگر نیست، زیرا عالم، عالم ذهن است و عالم معنی، یعنی عالم مفهوم و عالم کثرت محض. این است که هر مفهومی و هر معنیای از آن جهت که مفهوم و معنی است فقط بر خودش صدق میکند و نه بر غیر خودش.

- یعنی میتوانیم بگوییم که خودش مصداق خودش است؟

استاد: مصداق، نه. همین را میخواهم بگویم که خودش فقط خودش است نه اینکه خودش مصداق خودش باشد. خودش خودش است و خودش غیر خودش نیست. نه خودش غیر خودش است و نه خودش مصداق خودش است، بلکه فقط خودش خودش است. عالم معانی اینچنین است. معنی الف غیر از معنی ب است و معنی ب هم غیر از ج است؛ یعنی الف علاوه بر اینکه معنی ب نیست و معنی ج هم نیست، و این معنی از آن جهت که معنی و مفهوم است قهرا غیر از معنی اوست، مصداق او هم نیست و حتی این معنی مصداق خودش هم نیست. عالم معانی و عالم مفاهیم یک چنین عالمی است و معانی و مفاهیم یک چنین دنیایی دارد. وقتی با این حساب بیاییم و بررسی کنیم میبینیم انسان معنیای است غیر از معنی فرس و غیر از معنی ابیضیت و غیر از هر معنی دیگر و حتی انسان از آن جهت که معنیای است در مقابل معانی دیگر، مصداق خودش هم نیست، یعنی معنی انسان مصداق انسان نیست. معنی اسب مصداق اسب نیست، مصداق اسب همان است که در بیرون و در عالم خارج است.

- که این حرف بر خلاف قول ایده آلیستها میشود.

استاد: بله، مصداق اسب آنی است که در بیرون است. این فقط معنی اسب است نه مصداق اسب. از اینجا معلوم میشود اصل هو هویت به آن معنی و به آن تعبیری که قدما میکنند با اصل هوهویت به تعبیری که امروز میکنند دوتاست. قدما اصل هوهویت را در مفهوم جاری میکنند، اما اینها اصل هوهویت را در مصداق جاری میکنند. آن حساب دیگری است. آیا انسان خارجی انسان است؟ آیا انسان در خارج انسان است؟

- مفهوم انسان که نیست.

استاد: بله، آن یک حرف دیگری است. ما میگوییم که در عالم معانی همیشه انسان