مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١١ - یادآوری

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤١١

٢. معقولات ثانیه

یادآوری

بحث ما درباره معقولات اولیه و معقولات ثانیه بود. گفتیم که معقولات اولیه همان چیزهایی هستند که یا خودشان مقولهاند یا داخل در مقولاتند و بالاخره در ردیف مقولاتند و به اصطلاح دیگر همانها هستند که به آنها ماهیات میگوییم؛ و اما معقولات ثانیه نوعی دیگرند، یک سلسله معانی و مفاهیم هستند ولی غیر از آنها هستند و نوع دیگرند.

معقولات اولیه مستقیما از راه تماس ذهن با واقعیت آنها برای ذهن حاصل شدهاند. قهرا از این جهت بحث معقولات اولیه ادامه بحث وجود ذهنی میشود؛ یعنی اشیاء و واقعیتها که در خارج هستند به هر نسبت و در حدودی که ذهن انسان از راه حواس (حواس بیرونی نسبت به اشیاء بیرونی و حواس درونی نسبت به واقعیات درونی) با آنها تماس پیدا میکند از آنها صورتبرداری میکند. این صورتها صورت مستقیم اشیاء هستند و تفاوتشان فقط به نحوه وجود است و به یک اعتباری- که در «وجود ذهنی» گفتیم- همان اشیاء هستند که در ظرف ذهن وجود پیدا میکنند؛ یعنی همان اشیائی که وجودی در خارج دارند وجود دیگری در ظرف ذهن پیدا میکنند.