مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٦ - ادله قائلین به اصالت وجود

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٩٦

تا اینجا ما برهان شیخ اشراق را رد میکردیم. حال باید ببینیم که این آقایان خودشان چه دلیلی دارند [١].

ادله قائلین به اصالت وجود

ملا صدرا که خودش قهرمان اصالت وجود است دلیلی که روی آن تکیه میکند- و حتی در اسفار هم غیر از همین یک دلیل، دلیل دیگری اقامه نکرده است.

- دلیلی است که در اینجا با دلیل چهارم حاجی منطبق میشود. ولی ملا صدرا در لابلای کلماتش و در جاهای دیگر دلائل دیگری اقامه کرده است و در یک کتابش به نام مشاعر همه استدلالها را جمع کرده است و حاجی هم که در اینجا استدلالها را جمع کرده است در واقع از کتاب مشاعر اقتباس کرده است.

استاد: بحثی که شریف جرجانی مطرح کرده بود نتیجهاش این بود که مشتق همیشه مرکب باشد؛ و حرف شیخ اشراق تقریبا با حرف شریف جرجانی یکی در آمد. شیخ اشراق هم وقتی «موجود» را تفسیر میکرد میگفت ذاتی و وجودی، که این ذات نسبت دارندگی به این وجود را داشته باشد. قول ثانی که تقریبا از جلال دوانی شروع شده است این است که نه، مشتق مرکب نیست. ما عرض کردیم که حتی بر فرض مرکب بودن هم بر حرف شیخ اشراق میتوان اشکال وارد کرد، چون ترکیب مفهومی است نه اینکه در خارج ترکیبی باشد.

- آن بحثی که درباره حرف هگل میکردید تمام شد؟

استاد: حرف هگل آن مقدار که ما میخواستیم بگوییم همین بود که گفتیم. حالا راجع به حرف هگل هنوز هم حرف داریم که بعد عرض میکنیم. فعلا سخن ما درباره حرف هگل این بود که فلسفه هگل از جایی آغاز شده است که باید قبل از آن مسأله دیگری طرح میشد. اگر در مرحله قبل ثابت شود که وجود اصیل است و نه اعتباری، اصلا فلسفه هگل از بن خراب میشود.