مجموعه آثار ط-صدرا

امور عامّه

ارتباط امور عامّه با مقولات کانت و هگل

بداهت وجود

ملاک بداهت چیست؟

اقامه برهان بر بداهت مفهوم « وجود »

تقریر حاجی سبزواری درباره بداهت مفهوم وجود

اشتراک وجود

براهین اشتراک معنوی وجود

مغایرت و اتّحاد وجود و ماهیت

نظریه هگل

اشکالات وارد بر این نظریه

اصالت وجود

سیر تاریخی مسأله اصالت وجود

طرح بحث

ابطال فرض اول

ابطال فرض دوم

اصالت ماهیت ( فرض سوم )

اصالت وجود ( فرض چهارم )

ادله قائلین به اصالت ماهیت

2 اصالت وجود

ملاک اعتباری بودن یک شی ء از نظر شیخ اشراق

رد نظریه شیخ اشراق در اعتباری بودن وجود

نظریه بساطت و نظریه ترکب در مشتق

واسطه در ثبوت

واسطه در اثبات

واسطه در عروض

مقایسه حرف هگل با سخن شیخ اشراق

ادله قائلین به اصالت وجود

خیر و شر از نظر حکمای اسلامی

دلیل اول

دلیل دوم

3 اصالت وجود

دلیل سوم

بیان اجمالی برهان

بیان تفصیلی برهان

نتیجه بحث

4 اصالت وجود

دلیل سوم

تحلیل حرکتهای مکانی و غیر مکانی

وجه استدلال برای اصالت وجود

5 اصالت وجود

دلیل چهارم

تقریر حاجی سبزواری

تقریر دیگر

تقریر دیگر

قضایای تحلیلی

قضایای تألیفی

قضایای انتزاعی

قضیه ثنائیه چگونه قضیه ای است؟

6 اصالت وجود

دلیل پنجم

حقّ متعال وجود محض است

مقصود از این بحث چیست؟

ارتباط این مسأله با بحث مطلق و نسبی

اعتبارات ماهیت

دلیل مطلب

1 وحدت و کثرت وجود

تاریخچه

عقاید و اقوال درباره وحدت وجود

تبیین فلسفی نظریه وحدت در کثرت و کثرت در وحدت

2 وحدت و کثرت وجود

بطلان نظریه کثرت وجود

ذوق تألّه

حصّه چیست؟

وجود ذهنی

ارتباط بحث « وجود ذهنی » با « مناط صدق در قضایا »

تاریخچه بحث « وجود ذهنی »

1 ادلّه وجود ذهنی

دلیل اول

مثال اول

اشاره ای اجمالی به تاریخچه این برهان

تاریخچه قضیه حقیقیه در علم منطق

تاریخچه قضیه حقیقیه در علم اصول

بازگشت به اصل بحث

مثال دوم

2 ادلّه وجود ذهنی

دلیل دوم

اشکال و پاسخ

آیا « کلی » جزئی تنزل یافته است یا جزئی تعالی یافته؟

بازگشت به اصل بحث

ارزش این برهان

دلیل سوم

3 ادلّه وجود ذهنی

برهان شیخ اشراق

نظر علامه طباطبائی

بازگشت به اصل بحث

1 اشکالات و نظریات در باب وجود ذهنی

1 اشکالات وجود ذهنی

اشکال اول

اشکال دوم

2 نظریات وجود ذهنی و پاسخ به این اشکالات

مقدمه اول

مقدمه دوم

مقدمه سوم

مقدمه چهارم

مقدمه پنجم

1 نظریه فخر رازی ( انکار مقدمه اول )

2 نظریه قوشچی ( انکار مقدمه دوم )

3 نظریه اشباح ( انکار مقدمه سوم )

4 نظریه انقلاب یا نظریه سید صدر ( انکار مقدمه سوم )

5 نظریه محقق دوانی ( انکار مقدمه چهارم )

6 نظریه صدر المتألّهین

رابطه ذهن و خارج

بازگشت به اصل بحث

2 اشکالات و نظریات در باب وجود ذهنی

شبهه فخر رازی

جواب شبهه فخر رازی

مثال جزئی و کلی

حمل اولی و حمل شایع و وحدات معتبر در تناقض

3 اشکالات و نظریات در باب وجود ذهنی

یادآوری

مثال اول کلی و جزئی

بیان دیگری از حمل اولی ذاتی و حمل شایع صناعی

مثال دوم شبهه معدوم مطلق

مثال سوم شبهه شریک الباری

بازگشت به اصل بحث

طرح یک اشکال

1 اتحاد عاقل و معقول

مقصود از اتحاد عاقل و معقول چیست؟

2 اتحاد عاقل و معقول

اتحاد عاقل و معقول در مورد علم ذات به ذات

اتحاد عاقل و معقول در مورد علم ذات به غیر

نظریه بوعلی

نظریه ملاصدرا

مراتب علم

خلاصه بحث

مقایسه نظریه بوعلی و نظریه ملاصدرا

3 اتحاد عاقل و معقول

یادآوری

براهین اتحاد عاقل و معقول

نظریه صدر المتألّهین

معقولات ثانیه

معقولات اولیه

معقولات ثانیه

معقولات ثانیه منطقی

معقولات ثانیه فلسفی

اشاره ای به مسأله شناخت و اهمیت معقولات ثانیه

اشاره ای به نظریه کانت در باب شناخت

اشاره ای به نظر هگل در باب شناخت

نقدی بر نظریه ماتریالیسم دیالکتیک

2 معقولات ثانیه

یادآوری

مشکل شناخت

حل مشکل شناخت

حل مسأله شناخت بنابر نظر فلاسفه اسلامی

معقولات ثانیه فلسفی

آیا از علم می شود فلسفه ساخت؟

بازگشت به اصل بحث

تعبیر حکما در مورد معقولات اولیه و ثانویه

3 معقولات ثانیه

بیان حاجی در مورد معقولات ثانیه

بیان حاجی در تطبیق هر یک از معقولات با قسمی از اقسام سه گانه قضایا

دو ایراد وارد بر بیان حاجی

وجود محمولی و وجود رابط

رابطه دو اصطلاح « عروض » و « اتصاف » با وجود محمولی و وجود رابط

ایرادات وارد بر بیان حاجی در تطبیق هر یک از معقولات با یک قسم از قضایا

« شیئیت » و « امکان » از معقولات ثانیه فلسفی است

مثال اول شیئیت

مثال دوم وحدت و کثرت

انقسام وجود به مطلق و مقید

انقسام وجود و عدم به مطلق و مقید یا انقسام اطلاق و تقیید به وجود و عدم؟

مفهوم وجود و عدم مطلق و مقید در عالم تصور

مفهوم وجود و عدم مطلق و مقید در باب تصدیقات

خلاصه بحث

انقسام حقیقت وجود به مطلق و مقید

تبصره وجود مطلق بشرط لا، وجود مطلق لا بشرط

احکام سلبی وجود

احکام سلبی وجود

بیان حاجی در احکام سلبی وجود

برهان حاجی بر اینکه وجود جزء ندارد

مقدمه اول ترکیب حقیقی و ترکیب اعتباری

مقدمه دوم ترکیب حقیقی عقلی و ترکیب حقیقی خارجی

مقدمه سوم ترکیب خارجی مقداری و ترکیب خارجی غیر مقداری

توضیح برهان حاجی بر اینکه وجود جزء ندارد

منشأ کثرت وجود

وحدت وجود و کثرت وجود

وحدت وجود عرفانی و وحدت وجود تشکیکی

کثرت طولی و کثرت عرضی

تکثر مساوی است با تمایز

انحاء تمایز یا تکثر

ماهیت تشکیک پذیر نیست

طرح یک اشکال

1 مساوات وجود و ثبوت و شیئیت

آیا این بحث، لفظی است؟

بطلان نظریه « نفی و ثبوت » بدیهی است

انگیزه قائل شدن متکلمین به این نظریه

نظریه « حال » یا واسطه میان وجود و عدم

بطلان نظریه « حال »

شبهه اول

جواب نقضی

جواب حلّی

شبهه دوم

جواب شبهه دوم

جواب اول

2 مساوات وجود و ثبوت و شیئیت

شبهه دوم

جواب اول جواب نقضی

جواب دوم جواب حلّی

تجزیه و تحلیل مفهوم « مشتق »

مقصود از اعتبار لا بشرطی و بشرط لایی در باب مشتق

مثال آیة اللّه بروجردی در تبیین اعتبار لا بشرطی و بشرط لایی

بیان دیگری در پاسخ به این شبهه ( جواب سوم )

عدم تمایز و علیت بین اعدام

1 عدم تمایز در اعدام

2 عدم علیت در اعدام

1 امتناع اعاده معدوم

ریشه پیدایش این بحث

براهین امتناع اعاده معدوم

2 امتناع اعاده معدوم

وحدت « وجود » با « ایجاد »

بازگشت به اصل بحث

3 امتناع اعاده معدوم

براهین امتناع اعاده معدوم

بیان دیگری مبتنی بر نظر عرفا در باب امتناع اعاده معدوم

برهان سوم

برهان چهارم

عدم ارتباط مسأله اعاده معدوم با مسأله معاد

شبهه معدوم مطلق

مثال دیگر

پاسخ شبهه معدوم مطلق

حل شبهه معدوم مطلق طبق نظر ملاصدرا و حکیم سبزواری

2- شبهه معدوم مطلق

ریشه تاریخی

تعمیم شبهه به موارد دیگر

مثال یا اشکال اول

مثال یا اشکال دوم

مثال یا اشکال سوم

مثال یا اشکال چهارم

پاسخ اشکالات

پاسخ اشکال اول

پاسخ اشکال دوم

مثال جزئی و کلی

پاسخ اشکال سوم

پاسخ اشکال چهارم

3 شبهه معدوم مطلق

یادآوری

شبهه مجهول مطلق

حل شبهه مجهول مطلق

1 مناط صدق در قضایا

صدق و کذب یا حقیقت و خطا

تعریف حقیقت

تعریف حقیقت از نظر قدما

تعریف حقیقت از نظر علمای جدید

2 مناط صدق در قضایا

یادآوری

تفصیل اشکال در مورد قضایای سه گانه

قضیه خارجیه

قضیه حقیقیه

قضیه ذهنیه

پاسخ اشکالات در مورد قضایای سه گانه

تحقیق درباره قضایای خارجیه و حقیقیه و نقد تعریف حاجی از قضایای خارجیه

پاسخ اشکال در مورد قضیه ذهنیه

امر ذهنی یک امر مقایسه ای است

3 مناط صدق در قضایا

یادآوری

ملاک صدق در قضیه ذهنیه

ملاک صدق در قضایای خارجیه و قضایای حقیقیه

مثال اول

مثال دوم

کلمه « نفس الامر » به چه معنی است؟

مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٨ - عدم ارتباط مسأله اعاده معدوم با مسأله معاد

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٧٨

بعضیها هم در جواب بوعلی گفتهاند: آقا! آنقدر در بقعه امکان ریختیم که دیگر پر شده است، جا ندارد (خنده استاد و دیگران)؛ دیگر در بقعه امکان جایی برای این «ذره» باقی نمانده است [١]!

است که همان امکان ذهنی میشود و به قول شما همان حالت سوبژکتیو قضیه میشود.[١]- سعدی هم دارد؛ میگوید:

و ما ابرّء نفسی و ما ازکیها		که هر چه نقل کنند از بشر در امکان است