مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٨ - مقصود از اتحاد عاقل و معقول چیست؟

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٥٨

میگویند یکی است یا متفاوت است و چیز دیگر است؟

اکنون ببینیم مقصود از اتحاد عاقل و معقول چیست. شک ندارد که هر جا که تعقلی باشد، معقولیتی باشد و چیزی چیزی را تعقل کند، در آنجا سه مفهوم صدق میکند: مفهوم عاقل، مفهوم عقل به معنای تعقل کردن و مفهوم معقول به معنای تعقل شده. در اینکه این سه معنی، سه معنی متخالف است بحثی نیست. معلوم است که مفهوم عاقل عین مفهوم معقول نیست؛ مفهوم معقول هم عین مفهوم عاقل نیست وعین مفهوم عقل نیست. [١] حالا در باب اتحاد عاقل و معقول بحث این است که آیا ممکن است که یک شیء در آن واحد هم عاقل باشد هم معقول؟ البته این که چنین باشد اما به دو حیث، در آن بحثی نیست. در این مطلب بحثی نیست که مانعی ندارد که یک شیء در آن واحد هم عاقل باشد هم معقول اما به دو حیث و از دو جهت: از یک جهت عاقل باشد و از یک جهت معقول. البته این محل بحث نیست. محل بحث آن است که یک شیء به یک حیث هم عاقل باشد هم معقول [٢]؛ که این مسأله خیلی خوبی است و در باب تجرد نفس یکی از مهمترین مسائل همین مسأله است.

این در باب عقل ذات ذات را یعنی اینکه یک شیء خود را تعقل کند و به عبارت دیگر در مورد «خود آگاهی» [٣] مورد قبول حتی منکرین اتحاد عاقل و معقول

استاد: بله، این هم عین آن است.

استاد: بله، معقول همان عاقل باشد؛ عاقل باشد و خودش هم معقول خودش باشد و از همان حیثی که عاقل است از همان حیث معقول باشد.

- پس معنی «خودآگاهی» وقوف بر نفس میشود.

استاد: بله، در اینجا مقصود خودآگاهی به این معنای فلسفی است؛ مقصود این است که به وجود خود آگاه باشد.