مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥١ - طرح یک اشکال

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٣٥١

---

میگویند علم یک کیفیت ذات اضافه است یعنی یک صفت حقیقی ذات اضافه است- این مثالی که راجع به مجهول مطلق دارید من یک تعبیر دیگری به نظرم رسیده است مطرح کنم، ببینید آیا به آن نحو مسأله آسانتر بیان نمیشود؟ معمولا میگویند که «المجهول المطلق لا یخبر عنه». ممکن است کسی سؤال بکند که مجهول مطلق اصلا یعنی چه؟ و آن وقت در جواب گفته شود مجهول مطلق یک چیزی است که نه در ذهن و نه در هیچ جایی از او نشانی نباشد. او میتواند بگوید خوب، این خودش تعریف مجهول مطلق است و معلوم است که در ذهن تو از مجهول مطلق یک نشانی هست که داری از او خبر میدهی. آن وقت در اینجا هم این دو نوع تفاوت حمل، مسأله را حل میکند.

استاد: همان تفاوت حمل است.

- یعنی این کاملا معلوم است که یکی از ایندو به لحاظ تعریف مجهول مطلق است و یکی دیگر به لحاظ مصداق مجهول مطلق است.

استاد: یعنی این مجهول مطلقی که الآن در ذهن ما هست، این تعریف مجهول مطلق است، این ماهیت مجهول مطلق است نه خود مجهول مطلق. این خود مجهول مطلق نیست ( «خود» به معنی «واقعیت» است). خود مجهول مطلق الآن لا یخبر عنه است، در هیچ ذهنی هم اثری از او نیست. ولی این چیزی که در ذهن ما هست ماهیت مجهول مطلق و تعریف مجهول مطلق است و الآن به همین عنوان در ذهن ما معلوم هم هست؛ یعنی این، هم مجهول مطلق است و هم معلوم؛ مجهول مطلق است به حمل اولی، معلوم است به حمل شایع.

- یا میتوانیم بگوییم مجهول مطلق است به لحاظ مصداق، و معلوم است به لحاظ اینکه ما تعریفش را کردهایم.

استاد: مصداقهایش مجهول مطلق است نه اینکه مجهول مطلق است به لحاظ مصداق.

مصداقهایش مجهول مطلق است ولی خودش مصداق معلوم است. خودش تعریف مجهول مطلق است و [مصداق] معلوم است.

- بالاخره مسأله در نهایت امر بر میگردد به همان دوگانگی که بین ذهن و خارج هست از یک جهت، و یگانگی که علم با خودش دارد [از جهت دیگر]؛ یعنی پاسخ این سؤال که این دوگانگی از کجا پیدا میشود این است که به لحاظ مصداق و