البته این خودش یک شبههای است، یک مسألهای است، منتها اینها خواستهاند شبهه را به این شکل حل کنند که نه، معدومات هم در خارج عینیتی دارند ولی عینیت اعم است از وجود داشتن. در آنجا هم «ثبوت شیء لشیء فرع ثبوت المثبت له» است. یک «وجود شیء لشیء فرع وجود المثبت له» داریم و یک «ثبوت شیء لشیء فرع ثبوت المثبت له»؛ مثبت له ما در خارج ثابت است ولی موجود نیست. این هم راه حلی است که برای این شبهه پیدا کردهاند.

جواب نقضی

اول کاری که باید کرد این است که اینها را نقض کنیم- که حاجی این نقض را نکرده است- که شما که معدومات را تقسیم میکنید به معدومات ممکن و معدومات ممتنع، خودتان قبول دارید که معدومات ممتنع منفی مطلقاند یعنی حتی ثبوت هم ندارند و حال آنکه نظیر همین قضایا که مخبر عنه ما معدومات ممکن است قضایایی داریم که مخبر عنه ما معدومات ممتنع است؛ در آنجا شما چه میگویید؟

مثلا ما میگوییم اجتماع نقیضین محال است؛ میخواهیم بگوییم در خارج محال است یا در ذهن محال است؟ معلوم است که میخواهیم بگوییم در خارج محال است، نمیخواهیم بگوییم در ذهن محال است. پس حکم کردهایم به امتناع اجتماع نقیضین در ظرف خارج و حال آنکه موضوع این قضیه در خارج وجود ندارد و نه تنها وجود ندارد بلکه وجودش ممتنع است. پس اگر دلیل شما در باره معدومات ممکنه درست باشد عین این دلیل درباره معدومات ممتنع هم میآید.

بعلاوه ما میتوانیم مدعای شما را جواب بدهیم که مگر خود لا شیء موضوع واقع نمیشود؟ حرف شما این است که [برخی] معدومات لا شیء نیستند بلکه شیءاند. میخواهید [بعضی] معدومات را از لا شیئیت خارج کنید و بگویید شیئیت و ثبوت اعم از وجود است. بعدها گفته خواهد شد مگر ما نمیتوانیم قضایایی داشته باشیم که موضوع آن قضایا لا ثابت و لا شیء باشد به همان معنایی که شما برای ثابت و برای شیء در نظر میگیرید؟ پس لا ثابت و لا شیء هم میشود [ثابت و شیء]!.

حملیه نیست، یعنی راه حل مسأله را به این شناختهاند که اینها قضیه شرطیه است و حال آنکه چنین نیست، اینها قضیه حملیه است.