مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٦٠ - دلیل دوم

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٢٦٠

٢. ادلّه وجود ذهنی

ما دلیل اول را به آن نحو که به عقیده خودمان هم کافی بود حتی برای اثبات مدعای حکما [١]، گفتیم؛ دیگر وارد آن نمیشویم. حالا میپردازیم به دو دلیل دیگر.

دلیل دوم

دلیل دوم که حاجی آورده است این است: «و لانتزاع الشّیء ذی العموم». دلیل دوم این است که ذهن قادر است شیئی را یعنی معنیای را و مفهومی را انتزاع بکند در حالی که آن مفهوم عام و کلی است و این دلیل دیگری است بر وجود ذهنی. البته این تعبیر حاجی در اینجا خیلی هم مناسب نیست، یعنی این شعر یک مقداری چپاندرقیچی گفته شده است و عبارة اخرای این است: اینکه انسان قادر است تصور «کلی» در ذهن خود داشته باشد دلیل دیگری است بر وجود ذهنی.

این برهان را اگر ما فقط برای نفی قول به اضافه (قول متکلمین) آورده باشیم تقریرش خیلی روشن است. میگوید که شما میگویید علم عبارت است از یک رابطه میان عالم و معلوم. عالم منم که یک شیء جزئی هستم، معلوم هم آن اشیاء