مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩١ - تاریخچه

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٩١

بعد از دوره محیی الدین کم کم مسائل وجود که شعبههای مختلفی در فلسفه مشّاء و در فلسفه اشراق و در کلام داشت و قهرا بابی از عرفان به روی آن باز شده بود در فلسفه ملا صدرا به یک شکل خاص در آمد.

پس آنچه که به مسأله وحدت وجود مربوط میشود بیشک ریشهای عرفانی دارد؛ یعنی به طور مسلّم وحدت وجودی که در فلسفه ملا صدرا مطرح است همان است که از عرفان آمده است و ابتکار ملاصدرا نیست. ملاصدرا منتهای هنرش این است که توانسته است برای اینها پایههای فلسفی محکم بریزد که از نظر فکر یک فیلسوف هم کاملا قابل قبول باشد و الّا اصل مسأله وحدت وجود یک مسأله عرفانی است. حتی خود ملاصدرا در مسائل وجود در یک جا وقتی که تحت عنوان «نقاوة» (یعنی یک خلاصهای) میخواهد مطلبی بگوید آن خلاصهاش تماما همان حرفهای قیصری در شرح فصوص الحکم است؛ یعنی نقاوه حرفهای او همان خلاصهای است که در مقدمه فصوص الحکم آمده است. بنابراین هر چه که او قبلا گفته همه به منزله شرح فلسفی مطلبی بوده است که عرفا گفتهاند. این یک مطلب درباره سیر تاریخی این مسأله در میان عرفا [١].

استاد: بله، بدون شک. او به شکل فلسفی مطرح کرده است.

- یعنی در حرفهای خواجه نصیر و اینها نبوده است؟

استاد: خیر، ابدا. هیچ در حرفهای خواجه نصیر نبوده است. اساسا مسأله وحدت وجود به این معنا در کلمات فلاسفه مطرح نبوده است. مسأله اشتراک وجود که یک بحث علیحدهای بود و بحث فقط روی مفهوم وجود بود، آن مطرح بوده است، از زمان ارسطو هم مطرح بوده است، ولی مسأله وحدت وجود مطرح نبوده است.

- میر سید شریف رساله کوچکی دارد به اسم رساله وحدت وجود.

استاد: میر سید شریف دارد، خیام دارد، همه اینها دارند. ولی بحث به مسأله وحدت وجود نرسیده است، نه در رساله خیام و نه در رساله میر سید شریف. رساله خیام را که آقای سمنانی چاپ کرده است دیدهام. رساله میر سید شریف را هم گویا یک وقت در