مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٩ - تاریخچه

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٨٩

١. وحدت و کثرت وجود

این بحث، بحث وحدت و کثرت وجود است که از مهمترین مسائلی است که به یک معنا همیشه در جهان مطرح بوده است.

تاریخچه

مسأله وحدت و کثرت وجود به این نام و به این عنوان و به این شکلی که الآن ما در اینجا میبینیم، در کتب فلاسفه قبل از ملاصدرا، یعنی در کتب فارابی یا بوعلی یا بعد از بوعلی مطرح نبوده است و آنها بحثی را تحت عنوان وحدت وجود یا کثرت وجود طرح نکردهاند. همان ریشههایی که مسأله اصالت وجود را در فلسفه وارد کرد، همان ریشهها نیز مسأله وحدت وجود و کثرت وجود را مطرح نمود، که یکی از این ریشهها عرفان است.

در عرفان هم باز آن کسی که این مسأله را تحت این نام «وحدت وجود» عنوان کرد محیی الدین بود در قرن هفتم هجری. قبل از محیی الدین مسأله وحدت در عرفان مطرح بوده است ولی هنوز به طور جزم صاحبنظران نمیتوانند ادعا کنند که وحدت عارف آیا وحدت شهود است یا واقعا وحدت وجود است؛ یعنی آن وحدتیکه عرفا از آن بحث میکنند صرفا یک جنبه انسانی دارد به این معنا