مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٣ - آیا این بحث، لفظی است؟

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٩٣

یک مرتبهای از عینیت دارد وجود میدهید؛ یعنی این وجود تعلق میگیرد به چیزی کهقبلا یک مرتبهای از عینیت دارد که آن مرتبه را اصطلاحا «ثبوت» مینامیم [١].

آنوقت اینها آمدهاند مطلب را به این نحو گفتهاند که پس معدوم بر دو قسم است:

معدوم ممکن و معدوم غیر ممکن. معدوم ممکن را میگوییم ثابت است و معدوم غیر ممکن را میگوییم منفی است. بنابراین هر موجودی ثابت است ولی هر ثابتی موجود نیست؛ ممکن است یک شیء ثابت باشد و در عین حال معدوم باشد. از آن طرف نقطه مقابل ثبوت، نفی است. هر منفیای- که همان ممتنعات باشد- معدوم هست ولی هر معدومی منفی نیست. پس نسبت میان ثبوت و وجود عموم و خصوص مطلق است و ثبوت اعم از [وجود] است، چنانکه نسبت میان نفی و عدم هم عموم و خصوص مطلق است ولی عدم اعم از نفی است، چون همیشه نقیض اخص اعم است و نقیض اعم اخص. این حرفی بوده است که بعضی متکلمین گفتهاند.

آیا این بحث، لفظی است؟

ممکن است کسی خیال کند که این یک بحث لفظی است و اینها خواستهاند سر لغت «ثبوت» و لغت «وجود» و سر لغت «نفی» و لغت «عدم» بحث کنند؛ ولی چنین نیست، این یک بحث لفظی نیست، بحث فلسفی است. اینها نخواستهاند سر لفظ بحث کنند که آیا این لفظ چنین است یا چنان است. اینها دنبال لفظ نیستند، بلکه دنبال معنی هستند، میخواهند بگویند این لفظ را ما در اینجا اصطلاح کردهایم و واقعا معدوماتی که ممکن الوجود هستند قبل از وجودشان یک مرتبهای از عینیت و یک مرتبهای از نفس الامریت را اشغال کردهاند. حتی بعضی این مطلب را از برخی حرفهای عرفا نیز استنباط کردهاند؛ یعنی گفتهاند شاید آن حرفی که عرفا به نام «اعیان ثابته» میگویند ناظر به همین مطلب باشد. البته حرف آنها را دیگران به نحو دیگر توجیه کردهاند ولی بعضی هم به همین شکل توجیه کردهاند، یعنی حرف آنها

استاد: قابلیت که صرف قابلیت و صرف امکان بخواهد باشد نه، بلکه اصلا خود او به نحوی در عالم اعیان عینیت دارد.