مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٤ - عدم ارتباط مسأله اعاده معدوم با مسأله معاد

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٧٤

میکنیم [١]. این دو مطلب درباره دو استدلال است که قائلین به جواز اعاده معدوم برای مدعای خود آوردهاند:

١. مطلب اول این است که قائلین به جواز اعاده معدوم استدلال کردهاند و گفتهاند اعاده معدوم نمیتواند محال باشد؛ یک چیز اگر یک بار موجود باشد باردوم هم وجود پیدا کردنش باید ممکن باشد؛ چرا؟ زیرا آن شیء که میخواهد اعاده بشود اگر اعادهاش محال است ما سؤال میکنیم که این محال بودن ریشهاش چیست؟

اگر محال بودن اعاده از آن جهت است که ذات و ماهیتش محال است موجود شود؛ چنانچه ذات و ماهیتش ممتنع الوجود میبود که از اول به وجود نمیآمد [٢].

اگر ممتنع الاعاده بودنش به واسطه ذاتش نبود، بلکه به واسطه یک امری بود که لازم ذاتش بود باز هم از اول وجود پیدا نمیکرد.

اما اگر اعادهاش محال باشد به واسطه یک امری که آن امر نه عین ماهیت است نه لازم ماهیت، بلکه یک امر عارض ماهیت یعنی یک امر خارجی است؛ امر خارجی قابل زوال است و نتیجتا امتناع هم که مستند به این امر خارجی است قابل زوال است.

پس «الف» اگر اصل وجود ابتدائیاش ممکن باشد اعادهاش هم باید ممکن باشد، زیرا اگر شما بگویید اعادهاش محال است این محال بودن نه از این جهت است که خودش محال است و نه از این جهت است که به واسطه یک امر لازم ذاتش محال است، بلکه به واسطه یک امر خارجی و امر عارضی محال است. امر خارجی و امر عارضی هم که قابل زوال است و لهذا امتناع اعاده هم بالتبع زایل میشود.

فلاسفه به این استدلال جواب میدهند که: نه، این لازمه ذاتش است که اعاده محال است ولی لازمه هویت اوست نه لازمه ماهیت به آن معنا که شما میگویید؛ یعنی