مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦١٤ - نکته

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٦١٤

قضیه بتّیه و غیر بتّیه

مسأله قضایای بتیه و غیر بتیه از این قرار است که اینها در میان قضایای حقیقیه به دو نوع قضیه قائلند: حقیقیه بتیه و حقیقیه غیر بتیه.

قضایای بتیه آنهایی است که حکم میرود روی افراد و روی مصادیق واقعی، خواه مصادیق واقعی محقّق و خواه مصادیق واقعی مقدّر، ولی در مورد مصادیق مقدر هم با فرض وجود موضوع، حکم میرود روی مصادیق.

قضایای حقیقیه غیر بتیه آن قضایای حقیقیهای است که موضوع آنها ممتنعات است، مثل همین قضایای المعدوم المطلق، شریک الباری و اجتماع النقیضین. در اینجا این آقایان به نوعی شرطیت قائلند ولی در عین اینکه به نوعی شرطیت قائلند که احیانا میگویند «فی قوة الشرطیه» در عین حال میگویند منحل به قضیه شرطیه نمیشود؛ یعنی در عین اینکه نوعی شرطیت در اینجا هست ولی واقعا قضیه شرطیه نیست و منحل به قضیه شرطیه نمیشود. از کلمات مرحوم آخوند هم شاید استفاده اندکی تضاد بشود. در اوایل «وجود ذهنی» تعبیری دارد که از آن تعبیر استفاده میشود که قضایای غیر بتیه منحل به قضیه شرطیه میشود، ولی در اواخر باب وجود ذهنی حرف خودش را تفسیر میکند و میگوید نه، در عین اینکه قضیه غیر بتیه در قوه قضیه شرطیه است اما واقعا منحل به قضیه شرطیه نمیشود.

در میان متأخرین، در بین آنهایی که ما دیدهایم، کسی که توانسته است این قضایای غیر بتیه را تحلیل کند، به نظر ما مرحوم ملا علی نوری یا حکیم نوری معروف است که استاد الاساتید است و حواشی خیلی مختصری بر اسفار دارد ولی همان حواشی مختصرش خیلی پر مغز است. هر جا که حاشیه زده است حاشیهاش خیلی پر مغز است. او اتفاقا در همین باب معدوم مطلق و در باب قضایای غیر بتیه دو سه تا حاشیه حسابی و پر مغز دارد [١] که این حواشی او به نظر ما بهترین بیان است در تفسیر و ادراک این بیان ملا صدرا در باب شبهه معدوم مطلق و در باب اینکه حقیقت قضیه غیر بتیه چیست که با اینکه در قوه قضیه شرطیه است ولی در عین