مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦٩ - عدم ارتباط مسأله اعاده معدوم با مسأله معاد

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٦٩

شیء تکرار همه علل آن شیء است و چون علل غیر متناهی است (خصوصا با حساب حکمای اسلامی که علل زمانی هم غیر متناهی هستند؛ علل زمانی و غیر زمانی هر دو غیر متناهی هستند) پس یک شیء که میخواهد اعاده بشود تمام هستی باید اعاده بشود. پس، از این جهت هم این بیان دیگری است بر اینکه اعاده معدوم محال است.

عدم ارتباط مسأله اعاده معدوم با مسأله معاد

بعد از ذکر براهین امتناع اعاده معدوم وارد این مطلب میشوند که میگویند متکلمین که این مسأله را طرح کردهاند بیجهت آمدهاند این مسأله را به مسأله معاد بستهاند. مسأله معاد مسأله اعاده معدوم نیست.

اگر ما مسأله معاد را از نظر جسمی در نظر بگیریم منطق قرآن این است که مردهها زنده میشوند نه اینکه معدومها بار دیگر موجود میشوند. صحبت این است که این اشیائی که میمیرند بار دیگر زنده میشوند. قرآن نمیگوید این اجسام یک بار معدوم میشوند بار دیگر از نو ایجاد میشوند، بلکه میگوید اینها میمیرند و بار دیگر زنده میشوند (قال من یحیی العظام و هی رمیم، قل یحییها الّذی انشأها اوّل مرّة) [١] و [٢].

و اما اگر مسأله معاد را از نظر روحی بخواهیم در نظر بگیریم اساسا مسأله شکل دیگری دارد. مسأله این است که:«اللّه یتوفّی الانفس حین موتها و الّتی لم تمت

- بله، این سؤال برای بنده هم هست.

استاد: البته این سؤال هست؛ عرض میکنم.

- که آیا اصلا ممکن است وجود معدوم بشود؟

استاد: نه، ممکن نیست وجود معدوم بشود، ولی ممکن نبودن دو تعبیر دارد؛ عرض میکنم. در همین باب امتناع اعاده معدوم تصریح به این مطلب میکنند که وجود محال است معدوم بشود.

- یعنی اصلا نیستی به هستی راه ندارد.

استاد: بله، این را هم عرض میکنم.