مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧١ - دلیل پنجم

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٧١

---

بو علی حرفهایشان با معیار اصالت وجود جور در میآید. مسأله این بود که آیا مقصود اصالت ماهیتیها این نبوده است که ماهیات قبلا در علم باری موجود بودهاند؟ و گفتیم که این حرف که ماهیات در علم باری موجود باشند یا به حرف بعضی فلاسفه میخورد مثل بو علی و یا به حرف عرفا، و هیچکدام از اینها معیارهاشان معیارهای اصالت ماهیتی نیست که احتیاج به تأویل داشته باشد.

- معیار اصالت ماهیتی به معنای بعدیاش نیست، ولی ممکن است که این لفظ ماهیت یا چیزی شبیه به ماهیت را به کار برده باشند برای اینکه بر آن علم قبلی باری دلالت کند.

استاد: خیر، مسأله ماهیت جز به باب تعریفات به هیچ جای دیگر ارتباط ندارد؛ یعنی میگویند از هر یک از این اشیائی که ما در خارج داریم و احساس میکنیم، ذهن دو معنی و دو مفهوم انتزاع میکند و امر دائر است که این دو معنی هر دو انتزاع ذهن باشد که لازمهاش پوچ بودن عالم خارج و نفی بدیهیترین بدیهیات است، یا هر دو اصیل و غیر انتزاعی باشد به معنی اینکه دو معنی است که الآن در خارج ما بازاء دارد، یعنی وجود یک ما بازاء دارد و ماهیت هم یک ما بازاء، که این هم محال است و محالات زیادی از آن لازم میآید و همه فلاسفه بطلان آن را قبول دارند، و یا اینکه یکی از این دو معنی عین خارجیت باشد یعنی آن چیزی که در خارج است اولا و بالذات مصداق این باشد و دیگری انتزاعی باشد یعنی آن چیزی که در خارج است مصداق آن باشد ثانیا و بالعرض و مجازا.

- آیا حرف افلاطون و نظریه مثل و ارباب انواع را در این امر (اصالت ماهیت) دخیل نمیدانید؟

استاد: ابدا. چه ارتباطی دارد؟ ارتباطی ندارد. اینها هیچ دخالتی در این قضیه ندارند. یک ذره هم دخالت ندارند.

- برای من خیلی مشکل است که یک کسی بگوید «وجود» تحقق خارجی ندارد.

استاد: چرا؟

- زیرا «وجود» اصلا یعنی تحقق داشتن.

استاد: وجود یعنی تحقق داشتن، اما تحقق داشتن خودش یا تحقق داشتن چیزی؟

- تحقق داشتن چیزی.

استاد: تحقق داشتن خودش چطور؟

-