مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧٩ - انحاء تمایز یا تکثر

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٧٩

است با تمیز و تمایز [١].

انحاء تمایز یا تکثر

تمایزهایی که منشأ تکثر میشود یا عین تکثر است، به یکی از انحاء زیر است:

١. تمایز به تمام ذات: در تمایز به تمام ذات اساسا دو چیز هیچ وجه مشترکی ندارند، متباین به تمام ذاتند. قهرا در اینجا دیگر وجه مشترکی وجود ندارد، تمامش تمایز است، تمامش جدایی است. اگر ما دو چیز فرض کنیم که میان آنها هیچ وجه مشترکی وجود نداشته باشد، پس اینها به تمام ذات با یکدیگر متبایناند. مثلا به عقیده قدما که قائل به تباین مقولات بودند مقوله کم و مقوله کیف هیچ وجه مشترک با یکدیگر ندارند، یا مقوله کم و مقوله جوهر هیچ وجه مشترک با یکدیگر ندارند.اگر کسی از ما بپرسد که تفاوت میان خط و انسان چیست، شما چه جواب میدهید؟ میگویید که وجه مشترکشان را تو بگو چیست تا من بگویم تفاوتشان چیست. آیا اصلا وجه مشترک دارند که تو دنبال تفاوت میروی؟ اینها به تمام ذات غیر از

استاد: بله، بدیهی است.

- در امور انتزاعی عقلی هم همین جور است؟

استاد: در آنجا هم همین جور است.

- یعنی مثلا آیا در ریاضیات نمیتوانیم بگوییم هزار تا [٢] عین هم؟

استاد: نه، هزار تا [٢] «مثل هم» است نه عین هم. همان که شما میگویید «عین هم» این جور جاها یعنی «مثل هم». همیشه ما «مثل هم» را با «عین هم» یکی میگیریم.

- نه، عین هماند.

استاد: آن وقت هزار تا تصور نکردهاید، بلکه همان یک چیز را هزار بار تصور کردهاید.

ممکن است شما یک چیز را هزار بار تصور کنید، که باز از نظر وجود ذهنیاش هر وجودش غیر از وجود دیگری است، چون هر تصور غیر از تصور دیگری است، ولی امکان ندارد ذهن شما بتواند یک شیء را دو شیء ببیند بدون اینکه ذهن هیچ تمایزی میان آنها قائل باشد. لا اقل فرق آنها در این است که این را بار اول لحاظ کرده است و آن را بار دوم