مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩٨ - تعمیم شبهه به موارد دیگر

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٩٨

نیست، به علت آن مصداق «معدوم بودن در ذهن» اش است [١]. بنابراین گو اینکه صورت قضیه فرق میکند ولی ریشه و مناط اشکال همانی است که در آنجا گفتهاند.

این است شبههای که معمولا تحت عنوان شبهه معدوم مطلق بیان میکنند. در منطق بیشتر تحت عنوان «مجهول مطلق» بیان میشود و در فلسفه تحت عنوان «معدوم مطلق». آنها که در باب قضایا بحث میکنند و بحثشان مستقیما به معلوم بودن و مجهول بودن موضوع توجه دارد مسأله را تحت عنوان «مجهول مطلق» ذکر میکنند و اینها که بحث از وجود و عدم میکنند به مناسبت اینکه بحثشان درباره وجود و عدم است و یکی از مسائلی که در باب اعدام باید جواب آن را بدهند شبهه معدوم مطلق است لذا مسأله را تحت عنوان «معدوم مطلق» بیان میکنند. ریشه اشکال یکی بیشتر نیست.

تعمیم شبهه به موارد دیگر

بعد آمدهاند این شبهه معدوم مطلق و یا مجهول مطلق را- که ما در اینجا به صورت معدوم مطلق میگوییم- از نظر مثالها تعمیم دادهاند به یک سلسله مثالهای دیگر که آن مثالها به اندازه اصل شبهه اشکال ندارد ولی به علت اینکه جوابی که از این اشکالها میدهند جوابی است که از آن شبهه میدهند، یعنی در واقع جوابی که از این اشکالها میدهند جوابی است که از آن شبهه میدهند، یعنی در واقع جوابی که از آن شبهه در آنجا داده میشود عین جوابی است که به این اشکالها داده میشود، این است که همه را در یک ردیف ذکر کردهاند و حال آنکه اینها را در یک ردیف ذکر کردن از نظر مناط اشکال صحیح نیست؛ از نظر مناط «جواب» در یک ردیف قرار میگیرند نه از نظر مناط «اشکال»؛ و لهذا ما اول این اشکالات و این مثالها را به ترتیبی که حاجی بیان کرده است [٢]- و البته دیگران هم همین جور بیان کردهاند-

بیان میکنیم و سپس به

استاد: بله، در هر دو.