مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٠ - نقدی بر نظریه ماتریالیسم دیالکتیک

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤١٠

فلسفه هگل را بپذیریم باید همه حرفهایش را از اول تا آخر بپذیریم و اگر نپذیریم از بیخ و بن باید نپذیریم. اینکه ما ضرورت منطقی را از هگل بگیریم بدون آنکه به وحدت ذهن و خارج قائل باشیم؛ موازات ذهن و خارج را از هگل بگیریم بدون آنکه به عینیت ذهن و خارج قائل باشیم، امری است غیر ممکن. اگر آن حرفها پوستههای ایدهآلیستی است باید بگوییم که قسمتی از همان پوستهها در فرمایشات شما هست و اصلا اساس نیمی از حرفهای شما همان پوستههای [ایدهآلیستی] هگلی است.

این است که بحث معقولات ثانیه بحث فوق العاده مهمی است بالخصوص در فلسفه امروز، و اینها به طور دقیق باید شناخته بشود. راه کانت که راه شکست خوردهای بود و اگر ما بخواهیم همه اینها را در یک ردیف قرار دهیم و بگوییم ما معقولات اولیه و معقولات ثانویهای نداریم باید فقط فلسفه هگل را بپذیریم لیس الّا، میخواهد ایدهآلیسم باشد میخواهد نباشد؛ و البته آن فلسفه هم قابل پذیرش نیست، چون آن فلسفه که چنین فرضی را کرده است به مشکلاتی برخورد کرده است. اگر آن فلسفه را نپذیریم دیگر نمیتوانیم همه اینها را به یک چوب برانیم و بعد بگوییم معرفت جز انعکاس [عین در] ذهن چیزی نیست [١].