آن وقت در اینجا ممکن است کسی به یک مکتب سوم که مکتب تبعیض است قائل بشود. مکتب تبعیض این است که میگوییم در بعضی از امور، ذهن اعتبار داردو در بعضی از امور ذهن اعتبار ندارد. مثلا میگویند رنگها ساخته ذهن است، هیچ واقعیتی در خارج ندارد چون علم گفته است که رنگها در خارج وجود ندارد. حتی حرارت و برودت به آن حالت احساسی در خارج وجود ندارد. آواز ما در عالم خارج وجود ندارد. دنیای بیرون نه حارّ است و نه بارد، نه روشن است و نه تاریک؛ نه صدا و آوازی در آنجا وجود دارد، نه رنگی در آنجا وجود دارد و نه حتی احیانا شکلی در آنجا وجود دارد؛ همه اینها را ذهن انسان میسازد؛ چرا؟ برای اینکه علم ثابت کرده که آنچه وجود دارد ماده است و حرکت، و در مدارج و مراتب مختلف حرکت این تغییرات برای ذهن پیدا میشود، انسان خیال میکند که اینها وجود دارد.

قهرا این مکتب تبعیض را باید جزء مکتب لاادری و سوفسطائی دانست؛ چرا؟

برای اینکه اگر بنا بشود حواس انسان از نظر ارزش کشف واقع اعتبار نداشته باشد، در اینجا هم اعتبار ندارد، پس چرا میگویید ماده و حرکت وجود دارد؟ از کجا میگویید حرکت وجود دارد؟ از کجا میگویید آنچه که وجود دارد ماده و حرکت است؟ زیرا آن هم بالاخره منتهی میشود به حواس. مطلب، تبعیضپذیر نیست؛ یا باید فلسفه را به طور کلی در اینجا رد کرد و رفت در همان گودال لاادری و بیشتر از لاادری، و یا باید علم را در اینجا تخطئه کرد، آن هم در واقع نه علم را بلکه استنباط علما را که در تجربیات خود اندام اشیاء را میبینند و این را دیدن تمام ماهیت و حقیقت شیء میپندارند و نمیدانند که این، دیدن این شیء است از زاویه مخصوص؛ یعنی وقتی که ما از یک زاویه دید داریم میبینیم فقط یک چیز را داریم میبینیم، فقط ماده و حرکت را داریم میبینیم ولی این دلیل نمیشود که در واقع هیچ کیفیتی وجود ندارد (که حالا بحث این مطلب باشد برای آینده).

این، اصل مبحث و مدعای وجود ذهنی بود که از اهمیت فوق العاده هم برخوردار است، چون مبحث ارزش علم و ارزش ادراک است و در واقع مبحث ارزش انسان است، یعنی اگر این را از انسان بگیریم همانطور که گفتیم یگانه پل میان انسان و واقعیت بیرونی خراب شده است و هیچ پلی هم جای این پل را نمیگیرد [١].

[١].- در بحث اصالت وجود گفته میشود که ماهیت، یک امر ذهنی است یعنی