مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٢ - وجه استدلال برای اصالت وجود

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٣٢

وجود میگوییم او بگوید در ماهیت هم هست. ما بعدا میگوییم که تغییر با ماهیت جور در نمیآید، یعنی با ثبات ماهیت جور در نمیآید، یعنی با وحدت ماهیت جور در نمیآید.

- بله، بالاخره آن وقت گره قضیه این میشود که ماهیت یک امری است که محتاج ثبات است و به این ترتیب در یک حرکت اشتدادی ما نمیتوانیم به واقعی بودن ماهیت معتقد باشیم.

استاد: اگر واقعی بدانیم ناچاریم حرکت اشتدادی را به صورت مجموع نامتناهی سکونات توجیه کنیم که این هم محال است.

- من بعدا یادم افتاد که ما این مطلب را که حرکت مجموع سکونات و زمان مجموع آنات نیست میتوانیم به این نحو تقریر کنیم که در فیزیک مثلا از اتم ماده صحبت میشود، از اتم نور هم مثلا صحبت میشود به عنوان فوتون، از اتم انرژی هم صحبت میشود، اما تاکنون نشنیدهام که از اتم زمان صحبت کنند.

- در آن نظریهای که زمان و حرکت را وابسته به هم میداند و برای زمان هستیای مستقل از حرکت شیء و در واقع زمان نسبی متعلق به هر حرکت قائل نیست زمان به صورت یک امر انتزاعی ذهنی میشود وابسته به حرکت؛ هستی مستقلی ندارد که برایش جزء در نظر بگیریم یا نگیریم.

استاد: ولی ایندو به هم بستگی دارد؛ یعنی اگر برای زمان جزء این گونه (جزء لا یتجزی) قائل باشند قهرا برای حرکت هم باید جزء قائل باشند، یعنی مساوی میشود با انکار حرکت که حرکتی در واقع وجود ندارد الّا مجموع سکونات.

اینکه حرکتی در واقع وجود ندارد الا مجموع وجود و عدم یعنی ایجاد و اعدام، آن وقت این مسأله خلق مدام هم که عرفا بیان کردهاند با این قضیه ارتباط پیدا میکند؛ یعنی ممکن است کسی بگوید: بلی، حرکت مجموع وجود است و عدم، منتها خلق مدام در کار است.

استاد: چون آن حرف به آن صورت از نظر فلسفی قابل توجیه نیست لذا ملا صدرا و امثال او میگویند که گر چه حرف خود را به این صورت گفتهاند ولی مقصودشان همان حرکت جوهریه است. البته ظاهر حرف عرفا این است که: