مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤١ - ریشه پیدایش این بحث

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٥٤١

١. امتناع اعاده معدوم

بحث دیگر از مباحث عدم و معدوم بحث اعاده معدوم است. این بحث هم بحث خوبی است و از جمله بحثهایی است که برای اولین بار متکلمین مطرح کردهاند کما اینکه آن بحث اعدام و اینکه آنچه موجود نیست لیس محض است جزء این بحثهاست. اینها جزء بحثهایی است که متکلمین به وجود آوردهاند و آنها سبب شدهاند که این بحثها وارد فلسفه بشود؛ یعنی اگر متکلمین این ناخنها را نزده بودند این بحثها به فلسفه نیامده بود. ولی البته اینکه ببینیم آیا معدوم قابل اعاده هست یا نه، فی حدّ ذاته بحث خوب و لازمی است.

ریشه پیدایش این بحث

این بحث معلوم است که از کجا پیدا شده است و تاریخچهاش چیست. مسأله معاد سبب شده است که متکلمین این سؤال را طرح کنند. میدانیم که بعضی از متکلمین قائل به وجود روح نبودهاند. البته به ندرت چنین افرادی بودهاند ولی به هر حال اینان معتقد بودند انسان وقتی که میمیرد واقعا نیست میشود و معاد معنایش این است که شیء نیست شده و فانی شده به معنای فلسفی، بار دیگر هست میشود، پس ماهیت «معاد» اعاده معدوم است؛ و لهذا اصلا معاد را به عنوان اعاده معدوم تصور کردهاند.