تحقق یافته در خارج فرض میکند و احکامی را بر او حمل میکند. آن اعتبار اولی را که موضوع، صرف ذات و ماهیت است و محمول صرفا ذاتیات ماهیات است «حمل اولی ذاتی» میگوییم و آن اعتبار دومی را که موضوع، ماهیت است ولی ماهیت تحقق یافته (که قهرا دارای آثار خارجی است زیرا آثار بر تحقق و بر وجود ماهیت مترتب میشود) و قهرا یک سلسله احکام دیگر بر او بار میشود، «حمل شایع صناعی» میگوییم [١].

[١].- هر تعریفی بالاخره همین طور است. در همه جا همین جور است. اختصاصی به این مورد ندارد.

استاد: بله، در همه جا همین جور است. اختصاصی به این مورد ندارد. ما هم نمیگوییم اختصاص به این مورد دارد. ولی اشکال و شبهه در همه جا پیدا نمیشود، در بعضی جاها پیدا میشود؛ یعنی در همه ماهیات اینجور نیست که در حمل اولی، خودش حمل بشود و در حمل شایع نقیضش حمل بشود، ولی در بعضی از مفاهیم اینجور است که در مقام حمل اولی خودش حمل میشود و در مقام حمل شایع نقیضش. مثلا در مقام حمل اولی، ذاتیات مثلث بر او حمل میشود و در مقام حمل شایع یک سلسله احکامی بر او حمل میشود که به هر حال آن احکام غیر از ذاتیات است ولی عینا سلب همان ذاتیات نیست، یعنی نقیض آن ذاتیات نیست. اما در بعضی جاها در حمل اولی ذاتیات حمل میشود و در مقام حمل شایع که مرتبه دیگری است یک چیزی که درست نقیض آن ذاتیات است بر او حمل میشود؛ یعنی یک شیء در مرتبه حمل اولی، ذات را دارد و در مرتبه حمل شایع صناعی نقیض ذات را دارد. مسأله «جزئی» که گفتیم همین جور است. اگر در مقام تعریف جزئی باشیم یعنی به مفهوم جزئی نظر داشته باشیم و بخواهیم ذات همین مفهوم را بیان و تعریف کنیم، در تعریف این مفهوم میگوییم: «الجزئی هو ما لا یصدق علی کثیرین» یعنی الجزئی جزئی. در اینجا حمل اولی ذاتی است و ما داریم همان مفهوم جزئی را میشکافیم و توضیح میدهیم. اما اگر در مرتبه بعد به خود این مفهوم به عنوان یکی از امور تحقق یافته نگاه کنیم که آیا این مفهومی که الآن در ذهن وجود پیدا کرده است فقط بر یکی صدق میکند یا بر اشیاء متعدد صدق میکند، پاسخ این است که این مفهوم بر امور کثیره صدق میکند، یعنی کلی است. بنابراین مفهوم جزئی به حمل اولی جزئی است، نه مصداق جزئی است، بلکه عین جزئی است، و به حمل شایع کلی است یعنی مصداق کلی است.