مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٠ - اعتبارات ماهیت

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٨٠

اعتبار کرد:

١. ماهیات به گونهای اعتبار میشوند که میشود آن را «اعتبار بشرط لا» نامید.

در اینجاست که ماهیات همه در عرض همدیگر قرار میگیرند؛ گیاه سنگ نیست، سنگ هم گیاه نیست.

٢. و به گونهای دیگر اعتبار میشوند که میشود آن را «اعتبار لا بشرط» نامید. اگر ماهیات را به این نحو اعتبار کنیم، کامل، ناقص هست ولی ناقص کامل نیست؛ یعنی ماهیت ناقص بر کامل تطبیق میکند ولی ماهیت کامل بر ناقص تطبیق نمیکند. مثلا ما سنگ را که سنگ میگوییم یعنی آن چیزی که دارای ابعاد طول و عرض و عمق است و دارای ترکیبی از عناصر است و دارای خاصیت معدنی است و غیر از این نه؛ یعنی یک «نه» هم اعتبار میکنیم: آن چیزی که این را دارد و غیر این را ندارد.

پس گیاه سنگ است یا سنگ نیست؟ معلوم است که اگر ماهیت سنگ را به این نحو اعتبار کنیم گیاه دیگر سنگ نیست. ولی اگر آن چیزی را که ندارد در نظر نگیریم و بگوییم آن چیزی که ابعاد دارد و از عناصر ترکیب شده است و خاصیت معدنی دارد اعم از آنکه ماوراء این را داشته باشد یا نداشته باشد، یعنی تمام کمالاتی را که سنگ دارد در نظر بگیریم و نقصهایش را در نظر نگیریم، در این صورت حد سنگ در گیاه هم هست، چون تمام آنچه که در سنگ از نظر کمالات وجود دارد در گیاه وجود دارد. پس گیاه سنگ به معنای لا بشرط هست، اما سنگ به معنای بشرط لا نیست.

این مطلب در اعداد جاری است. آیا ٩٠ در ١٠٠ وجود دارد یا وجود ندارد؟ هم وجود دارد و هم وجود ندارد. اگر ما ٩٠ را بشرط لا اعتبار کنیم، یعنی اگر از ١ شروع کنیم و یکی یکی بشماریم تا به ٩٠ برسیم آن وقت بگوییم ٩٠ یعنی آن عددی که این اندازه را دارد و غیر از این را ندارد در این صورت ٩٠ در ١٠٠ نیست. ولی اگر ٩٠ را لا بشرط اعتبار کنیم، یعنی بگوییم ٩٠ یعنی آن عددی که این اعداد خاص را دارد اعم از آنکه بیش از آن را داشته باشد یا نداشته باشد، در این صورت ٩٠ داخل ١٠٠ هست. از این جهت است که میگوییم عدد را اگر بشرط لا اعتبار کنیم عدد کوچکتر در عدد بزرگتر نیست، ولی اگر لا بشرط اعتبار کنیم عدد کوچکتر

باشد.