مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٦ - براهین اشتراک معنوی وجود

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص٤٦

نیستی بر دو گونه است یا بر چند گونه است. نیستی و عدم که نقیض هستی است یک مفهوم است و اشتراک معنوی میان عدمها وجود دارد. چون نیستی انسان، نیستی اسب، نیستی هوا همه یکی است پس نقیض آن یعنی هستی انسان، هستی اسب، هستی هوا هم باید یک معنی داشته باشد [١].

.٣ برهان دیگری که میآورند- که لازم هم نیست- این است که آیا اگر ما بدانیم که مثلا در منزلی حیوانی وجود دارد (که حیوان یک امر مشترک معنوی است و انواعی دارد مثل انسان، اسب، گوسفند، فیل و غیره) و بدانیم که انسان هم حیوان است آنگاه اگر در آن منزل انسان وجود ندارد دلیل میشود که حیوان وجود نداشته باشد؟ خانه در بستهای را فرض کنید که میدانیم حیوان در آن وجود دارد اما به قرائنی فهمیدهایم که در این منزل فیل که آن هم حیوان است وجود ندارد، آیا میتوان گفت که در این منزل حیوان وجود ندارد؟ مسلّما نه، و این خاصیت مشترک معنوی است. اصولیین بحثی دارند خیلی دقیق به نام استصحاب کلّی که بر چند قسم تقسیم میشود: قسم اوّل و قسم ثانی و قسم ثالث. در استصحاب کلّی قسم ثانی میگویند ما یقین داریم که در اینجا حیوان هست و آن هم مثلا فیل است. بعد یقین داریم که آن فیل هم از بین رفت. آیا میتوانیم حکم کنیم که حیوانی دیگر وجود ندارد؟ نه، نمیتوانیم بگوییم.

امّا در مشترک لفظی این طور نیست. اگر بدانیم در ظرفی مایعی وجود دارد و خیال میکردهایم که آن مایع شیر است، بعد بفهمیم که آن مایع شیر نیست، نمیتوانیم بگوییم پس شیری که در بیابان است در آن ظرف هست. در مشترک لفظی همین قدر که علم ما به آن امر متعین منتفی شد دیگر اصل قضیه منتفی است؛ و به همین سبب حاجی در مورد مشترک معنوی گفته است: