مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٥٠ - تقریر دیگر

مجموعه آثار شهید مطهری، جلد ٩، ص١٥٠

یکی بیشتر نیست، پس تمام این انفکاکات انفکاک انتزاعی ذهنی است.

استاد: نه آقا، اجازه بدهید، من میخواهم بگویم بر عکس است، توأم بودنش مال ذهن است نه انفکاک. وقتی که ما خوب دقت کنیم و تحلیل میکنیم میبینیم در خارج دو چیزی است که به صورت زوج و همدوش یکدیگر باشند نیست.

- مسلما نیست.

- به صورت منفک هم که نیست.

استاد: به صورت منفک هم نیست، پس چیست؟ این تکثیری است که ذهن ما کرده است و این را دارای دو حیثیت و دو جنبه در نظر گرفته است. و در همان درسهای اول گفتیم که این تکثیر قطعا به این صورت است که یا هر دو ساخته ذهن است یا هیچکدام ساخته ذهن نیست و یا یکی از آنها قطع نظر از ذهن پر

کننده خارج و منشأ آثار خارجی است و دیگری انتزاع ذهن است که این هم دو شق میشود: یا ماهیت است آن چیزی که اثر بر او مترتب است و وجود از ماهیت انتزاع میشود و یا وجود است که ملأ خارجی را تشکیل میدهد و ماهیت از آن انتزاع میشود.

- بنده عرض میکنم هر دو انتزاعیاند.

استاد: اگر بگویید که هر دو انتزاعی است یعنی هر دو ساخته ذهن است، یعنی خارجی در کار نیست، پس هر چه هست ذهن است.

- ما دو جنبه را لحاظ میکنیم: یکی جنبه بودنش را و یکی جنبه چیستیاش را. اینها در خارج یکی است.

استاد: شما میگویید در خارج یکی است. ولی آیا تکلیف این کثرت را که ذهن شما ایجاد کرده است میخواهیم بفهمیم یا نه؟

- آقا از دور یک چیزی میآید، بنده تشخیص نمیدهم که چیست. میگویم که هیچ چیزی نیست. فقط وجودش را تصدیق میکنم ولی از چیستی آن خبر ندارم. بعد که نزدیک آمد میبینم که مثلا «اسب» است. این که دو چیز نمیشود، بلکه همان اسبی است که میآمده است.

استاد: در خارج که به قول شما دو چیز نیست. اما همین یک چیز دو حیثیت دارد و لذا شما میگویید این اسب است و هست.

- هست، بله. پس اینها دیگر چیست؟ اینها دیگر همهاش زائد است.

-